Jasień
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 72 476 zł | 133 | -4.1% | 17 679 zł | 93% | -16 723 zł | 0.253 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 76 675 zł | 121 | -6.0% | 13 172 zł | 96% | -12 221 zł | 0.282 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 69 936 zł | 124 | -6.4% | 23 071 zł | 93% | -16 986 zł | 0.344 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 80 629 zł | 109 | -7.8% | 8916 zł | 98% | -7972 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 63 111 zł | 121 | -4.1% | 35 783 zł | 89% | -19 300 zł | 0.377 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 58 923 zł | 133 | -2.1% | 40 199 zł | 86% | -23 788 zł | 0.396 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 74 116 zł | 112 | -8.3% | 18 622 zł | 96% | -12 507 zł | 0.399 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 67 054 zł | 109 | -6.0% | 31 617 zł | 93% | -15 063 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 67 217 zł | 116 | -7.8% | 27 697 zł | 90% | -18 526 zł | 0.425 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 56 793 zł | 124 | -4.5% | 45 206 zł | 86% | -23 820 zł | 0.453 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 60 962 zł | 112 | -6.4% | 40 813 zł | 89% | -19 355 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 53 089 zł | 121 | -2.6% | 52 716 zł | 85% | -24 521 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 78 050 zł | 100 | -10.1% | 14 446 zł | 98% | -8279 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 71 405 zł | 104 | -9.7% | 23 265 zł | 95% | -14 037 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 57 024 zł | 109 | -4.5% | 48 560 zł | 86% | -20 294 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 64 885 zł | 100 | -8.3% | 36 669 zł | 93% | -15 140 zł | 0.519 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 54 323 zł | 116 | -6.0% | 49 478 zł | 84% | -25 216 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 48 909 zł | 133 | -0.6% | 57 123 zł | 82% | -29 000 zł | 0.523 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 58 499 zł | 104 | -7.8% | 45 075 zł | 87% | -20 741 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 51 243 zł | 112 | -5.0% | 57 250 zł | 84% | -24 406 zł | 0.552 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 47 083 zł | 124 | -3.1% | 61 635 zł | 81% | -28 861 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 55 159 zł | 100 | -6.9% | 53 115 zł | 86% | -20 200 zł | 0.579 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 44 796 zł | 116 | -4.5% | 65 608 zł | 80% | -30 150 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 48 964 zł | 104 | -6.4% | 61 214 zł | 83% | -25 685 zł | 0.622 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 327 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 8.03 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 22% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.