HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Jasień

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy6637 mieszkańcówdochody własne 7648 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.47% do -0.23%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów1.65% do 21.1%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka72 476 zł133-4.1%17 679 zł93%-16 723 zł0.253
●RozwójProgramPodwyżka76 675 zł121-6.0%13 172 zł96%-12 221 zł0.282
Szeroki programBez zmianPodwyżka69 936 zł124-6.4%23 071 zł93%-16 986 zł0.344
●Bez zmianProgramPodwyżka80 629 zł109-7.8%8916 zł98%-7972 zł0.365
RozwójProgramBez zmian63 111 zł121-4.1%35 783 zł89%-19 300 zł0.377
●Szeroki programProgramBez zmian58 923 zł133-2.1%40 199 zł86%-23 788 zł0.396
RozwójBez zmianPodwyżka74 116 zł112-8.3%18 622 zł96%-12 507 zł0.399
Bez zmianProgramBez zmian67 054 zł109-6.0%31 617 zł93%-15 063 zł0.409
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka67 217 zł116-7.8%27 697 zł90%-18 526 zł0.425
Szeroki programBez zmianBez zmian56 793 zł124-4.5%45 206 zł86%-23 820 zł0.453
RozwójBez zmianBez zmian60 962 zł112-6.4%40 813 zł89%-19 355 zł0.466
●OgraniczenieProgramPodwyżka84 775 zł96-9.9%4403 zł99%-3467 zł0.484
RozwójProgramObniżka53 089 zł121-2.6%52 716 zł85%-24 521 zł0.486
Bez zmianBez zmianPodwyżka78 050 zł100-10.1%14 446 zł98%-8279 zł0.488
OgraniczenieProgramBez zmian71 186 zł96-8.0%27 217 zł96%-10 576 zł0.488
RozwójWstrzymaniePodwyżka71 405 zł104-9.7%23 265 zł95%-14 037 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka57 024 zł109-4.5%48 560 zł86%-20 294 zł0.490
Bez zmianBez zmianBez zmian64 885 zł100-8.3%36 669 zł93%-15 140 zł0.519
Szeroki programWstrzymanieBez zmian54 323 zł116-6.0%49 478 zł84%-25 216 zł0.519
●Szeroki programProgramObniżka48 909 zł133-0.6%57 123 zł82%-29 000 zł0.523
OgraniczenieProgramObniżka61 145 zł96-6.6%44 171 zł92%-15 819 zł0.537
RozwójWstrzymanieBez zmian58 499 zł104-7.8%45 075 zł87%-20 741 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka51 243 zł112-5.0%57 250 zł84%-24 406 zł0.552
Szeroki programBez zmianObniżka47 083 zł124-3.1%61 635 zł81%-28 861 zł0.561
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka75 348 zł92-11.5%19 099 zł97%-9800 zł0.579
Bez zmianBez zmianObniżka55 159 zł100-6.9%53 115 zł86%-20 200 zł0.579
Głębokie cięcieProgramBez zmian75 225 zł83-10.1%23 103 zł99%-6195 zł0.596
OgraniczenieBez zmianPodwyżka82 173 zł87-12.1%10 055 zł99%-3800 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian68 994 zł87-10.3%32 294 zł96%-10 678 zł0.606
Bez zmianWstrzymanieBez zmian62 431 zł92-9.7%40 921 zł92%-16 516 zł0.608
Szeroki programWstrzymanieObniżka44 796 zł116-4.5%65 608 zł80%-30 150 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka88 827 zł83-11.9%0 zł100%928 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka65 175 zł83-8.8%40 203 zł96%-11 450 zł0.618
RozwójWstrzymanieObniżka48 964 zł104-6.4%61 214 zł83%-25 685 zł0.622
OgraniczenieBez zmianObniżka59 257 zł87-8.9%48 774 zł92%-15 750 zł0.642
Bez zmianWstrzymanieObniżka52 888 zł92-8.3%57 070 zł86%-21 470 zł0.661
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka79 482 zł79-13.4%14 697 zł99%-5308 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian66 550 zł79-11.7%36 535 zł96%-12 042 zł0.698
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian73 011 zł74-12.4%28 352 zł99%-6322 zł0.715
OgraniczenieWstrzymanieObniżka56 997 zł79-10.3%52 695 zł90%-17 008 zł0.730
Głębokie cięcieBez zmianObniżka63 264 zł74-11.0%44 955 zł96%-11 406 zł0.732
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka86 204 zł74-14.1%5917 zł100%571 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian70 577 zł66-13.7%32 492 zł98%-7674 zł0.806
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka83 522 zł66-15.4%10 457 zł100%-925 zł0.819
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka61 014 zł66-12.4%48 799 zł95%-12 652 zł0.822

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 327 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 8.03 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 22% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.