Brody
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 125 840 zł | 133 | -6.9% | 20 422 zł | 81% | -51 699 zł | 0.223 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 130 510 zł | 121 | -8.8% | 15 279 zł | 82% | -46 568 zł | 0.268 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 121 344 zł | 124 | -9.2% | 32 308 zł | 81% | -51 602 zł | 0.326 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 134 925 zł | 109 | -10.6% | 10 400 zł | 84% | -41 702 zł | 0.360 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 110 883 zł | 121 | -6.9% | 57 727 zł | 79% | -52 888 zł | 0.365 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 106 226 zł | 133 | -5.0% | 62 645 zł | 78% | -58 000 zł | 0.373 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 125 990 zł | 112 | -11.0% | 27 244 zł | 82% | -46 498 zł | 0.392 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 115 284 zł | 109 | -8.8% | 53 070 zł | 81% | -48 040 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 117 249 zł | 116 | -10.6% | 41 114 zł | 80% | -53 261 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 102 313 zł | 124 | -7.4% | 73 912 zł | 78% | -57 686 zł | 0.441 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 106 945 zł | 112 | -9.2% | 69 021 zł | 79% | -52 600 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 96 364 zł | 121 | -5.5% | 89 743 zł | 78% | -57 549 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 121 906 zł | 104 | -12.4% | 36 037 zł | 82% | -48 143 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 130 381 zł | 100 | -12.8% | 22 443 zł | 84% | -41 659 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 100 754 zł | 109 | -7.4% | 85 097 zł | 79% | -52 714 zł | 0.494 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 91 718 zł | 133 | -3.6% | 94 649 zł | 75% | -62 648 zł | 0.510 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 98 569 zł | 116 | -8.8% | 82 098 zł | 78% | -59 204 zł | 0.511 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 111 322 zł | 100 | -11.0% | 64 391 zł | 81% | -47 779 zł | 0.522 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 103 211 zł | 104 | -10.6% | 77 195 zł | 79% | -54 105 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 88 236 zł | 124 | -6.0% | 105 012 zł | 75% | -62 173 zł | 0.557 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 92 858 zł | 112 | -7.8% | 100 132 zł | 77% | -57 101 zł | 0.557 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 97 225 zł | 100 | -9.7% | 95 513 zł | 78% | -52 292 zł | 0.591 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 84 753 zł | 116 | -7.4% | 112 658 zł | 74% | -63 588 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 89 385 zł | 104 | -9.2% | 107 767 zł | 77% | -58 503 zł | 0.630 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 367 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.27 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 57% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.