Łęknica
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 164 196 zł | 133 | -10.5% | 24 301 zł | 70% | -103 443 zł | 0.212 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 169 484 zł | 121 | -12.3% | 18 426 zł | 71% | -97 567 zł | 0.263 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 158 059 zł | 124 | -12.7% | 43 681 zł | 69% | -102 569 zł | 0.320 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 174 503 zł | 109 | -14.1% | 12 831 zł | 73% | -91 972 zł | 0.359 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 144 604 zł | 121 | -10.5% | 85 713 zł | 68% | -102 079 zł | 0.360 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 139 334 zł | 133 | -8.7% | 91 308 zł | 66% | -107 931 zł | 0.364 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 163 317 zł | 112 | -14.5% | 37 953 zł | 71% | -96 727 zł | 0.389 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 149 605 zł | 109 | -12.3% | 80 395 zł | 70% | -96 507 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 152 699 zł | 116 | -14.1% | 57 849 zł | 68% | -104 149 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 133 928 zł | 124 | -11.0% | 110 531 zł | 66% | -106 886 zł | 0.436 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 139 168 zł | 112 | -12.7% | 104 970 zł | 67% | -101 067 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 126 185 zł | 121 | -9.1% | 136 898 zł | 65% | -105 409 zł | 0.480 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 157 971 zł | 104 | -15.8% | 52 254 zł | 70% | -98 289 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 168 306 zł | 100 | -16.2% | 32 648 zł | 73% | -91 164 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 131 173 zł | 109 | -11.0% | 131 594 zł | 67% | -99 854 zł | 0.495 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 120 928 zł | 133 | -7.3% | 142 478 zł | 64% | -111 244 zł | 0.503 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 129 010 zł | 116 | -12.3% | 123 718 zł | 65% | -108 349 zł | 0.508 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 144 140 zł | 100 | -14.5% | 99 684 zł | 69% | -95 527 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 134 263 zł | 104 | -14.1% | 118 142 zł | 67% | -102 513 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 116 065 zł | 124 | -9.6% | 160 286 zł | 64% | -110 073 zł | 0.555 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 121 292 zł | 112 | -11.4% | 154 739 zł | 65% | -104 272 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 126 250 zł | 100 | -13.2% | 149 467 zł | 66% | -98 749 zł | 0.595 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 111 475 zł | 116 | -11.0% | 172 630 zł | 63% | -111 450 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 116 715 zł | 104 | -12.7% | 167 069 zł | 64% | -105 631 zł | 0.634 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 420 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.51 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 89% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.