Iłowa
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 407 042 zł | 133 | -6.7% | 23 451 zł | 69% | -115 803 zł | 0.168 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 412 039 zł | 121 | -8.6% | 17 954 zł | 70% | -110 306 zł | 0.244 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 394 724 zł | 124 | -9.0% | 76 422 zł | 68% | -114 155 zł | 0.291 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 364 257 zł | 133 | -4.8% | 190 076 zł | 67% | -117 912 zł | 0.327 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 369 238 zł | 121 | -6.7% | 184 793 zł | 68% | -112 434 zł | 0.341 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 416 773 zł | 109 | -10.4% | 12 729 zł | 71% | -105 081 zł | 0.353 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 399 693 zł | 112 | -10.8% | 71 153 zł | 70% | -108 689 zł | 0.376 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 385 875 zł | 116 | -10.4% | 110 735 zł | 68% | -115 079 zł | 0.381 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 373 957 zł | 109 | -8.6% | 179 951 zł | 68% | -107 230 zł | 0.400 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 353 104 zł | 124 | -7.2% | 241 178 zł | 67% | -116 171 zł | 0.416 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 358 057 zł | 112 | -9.0% | 236 177 zł | 68% | -110 725 zł | 0.457 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 390 856 zł | 104 | -12.2% | 105 452 zł | 69% | -109 597 zł | 0.470 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 337 412 zł | 121 | -5.3% | 311 742 zł | 67% | -114 012 zł | 0.477 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 404 400 zł | 100 | -12.6% | 66 152 zł | 71% | -103 495 zł | 0.481 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 332 442 zł | 133 | -3.4% | 316 502 zł | 65% | -119 474 zł | 0.485 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 344 951 zł | 116 | -8.6% | 272 973 zł | 67% | -117 026 zł | 0.492 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 342 119 zł | 109 | -7.2% | 307 240 zł | 67% | -108 822 zł | 0.506 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 362 749 zł | 100 | -10.8% | 231 688 zł | 68% | -105 550 zł | 0.528 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 349 917 zł | 104 | -10.4% | 268 062 zł | 67% | -111 565 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 322 160 zł | 124 | -5.8% | 364 972 zł | 65% | -117 666 zł | 0.552 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 327 102 zł | 112 | -7.6% | 360 238 zł | 66% | -112 234 zł | 0.570 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 314 527 zł | 116 | -7.2% | 394 967 zł | 64% | -118 470 zł | 0.615 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 331 782 zł | 100 | -9.5% | 355 760 zł | 67% | -107 074 zł | 0.616 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 319 481 zł | 104 | -9.0% | 390 221 zł | 65% | -113 024 zł | 0.647 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 395 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.27 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 94% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.