Brzeźnica
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 111 516 zł | 133 | -6.0% | 20 222 zł | 82% | -47 268 zł | 0.229 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 116 156 zł | 121 | -7.9% | 15 125 zł | 83% | -42 182 zł | 0.271 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 107 456 zł | 124 | -8.3% | 30 545 zł | 82% | -47 244 zł | 0.331 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 120 542 zł | 109 | -9.7% | 10 291 zł | 85% | -37 360 zł | 0.361 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 97 812 zł | 121 | -6.0% | 52 832 zł | 80% | -48 718 zł | 0.368 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 93 185 zł | 133 | -4.1% | 57 720 zł | 78% | -53 786 zł | 0.378 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 112 073 zł | 112 | -10.2% | 25 525 zł | 83% | -42 186 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 102 184 zł | 109 | -7.9% | 48 205 zł | 82% | -43 913 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 103 633 zł | 116 | -9.7% | 38 401 zł | 80% | -48 920 zł | 0.414 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 89 673 zł | 124 | -6.5% | 67 477 zł | 78% | -53 540 zł | 0.444 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 94 276 zł | 112 | -8.3% | 62 616 zł | 79% | -48 499 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 84 247 zł | 121 | -4.6% | 81 277 zł | 78% | -53 538 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 108 259 zł | 104 | -11.5% | 33 368 zł | 82% | -43 848 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 116 435 zł | 100 | -12.0% | 20 767 zł | 85% | -37 390 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 88 609 zł | 109 | -6.5% | 76 661 zł | 79% | -48 746 zł | 0.493 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 79 631 zł | 133 | -2.6% | 86 153 zł | 76% | -58 593 zł | 0.512 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 86 180 zł | 116 | -7.9% | 74 759 zł | 78% | -55 072 zł | 0.513 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 98 624 zł | 100 | -10.2% | 58 015 zł | 82% | -43 720 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 90 793 zł | 104 | -9.7% | 69 887 zł | 79% | -50 018 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 81 116 zł | 112 | -7.0% | 90 249 zł | 77% | -53 154 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 76 524 zł | 124 | -5.1% | 95 099 zł | 75% | -58 183 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 85 455 zł | 100 | -8.8% | 85 660 zł | 79% | -48 389 zł | 0.588 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 73 277 zł | 116 | -6.5% | 101 897 zł | 74% | -59 610 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 77 879 zł | 104 | -8.3% | 97 037 zł | 77% | -54 568 zł | 0.628 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 365 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.08 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 55% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.