Gozdnica
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 262 281 zł | 133 | -13.9% | 22 324 zł | 71% | -99 488 zł | 0.186 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 267 128 zł | 121 | -15.6% | 17 015 zł | 71% | -94 179 zł | 0.252 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 253 895 zł | 124 | -16.1% | 54 359 zł | 70% | -98 182 zł | 0.303 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 231 237 zł | 133 | -12.1% | 126 503 zł | 68% | -102 337 zł | 0.343 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 236 068 zł | 121 | -13.9% | 121 384 zł | 68% | -97 048 zł | 0.349 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 271 715 zł | 109 | -17.3% | 11 974 zł | 72% | -89 138 zł | 0.355 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 258 717 zł | 112 | -17.8% | 49 251 zł | 71% | -92 901 zł | 0.382 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 247 417 zł | 116 | -17.3% | 76 030 zł | 69% | -99 228 zł | 0.391 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 240 640 zł | 109 | -15.6% | 116 530 zł | 70% | -92 026 zł | 0.402 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 223 725 zł | 124 | -14.3% | 157 718 zł | 67% | -100 915 zł | 0.425 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 228 530 zł | 112 | -16.1% | 152 627 zł | 68% | -95 654 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 252 250 zł | 104 | -19.0% | 70 909 zł | 71% | -93 932 zł | 0.475 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 213 016 zł | 121 | -12.6% | 200 491 zł | 67% | -99 168 zł | 0.479 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 263 279 zł | 100 | -19.4% | 44 408 zł | 72% | -87 887 zł | 0.483 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 208 196 zł | 133 | -10.8% | 205 597 zł | 65% | -104 443 zł | 0.494 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 217 771 zł | 116 | -15.6% | 177 746 zł | 67% | -101 880 zł | 0.499 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 217 576 zł | 109 | -14.3% | 195 921 zł | 68% | -94 161 zł | 0.501 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 233 078 zł | 100 | -17.8% | 147 851 zł | 70% | -90 660 zł | 0.526 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 222 588 zł | 104 | -17.3% | 172 642 zł | 68% | -96 604 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 201 335 zł | 124 | -13.0% | 234 736 zł | 65% | -102 936 zł | 0.554 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 206 129 zł | 112 | -14.8% | 229 826 zł | 67% | -97 689 zł | 0.565 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 210 665 zł | 100 | -16.5% | 225 486 zł | 68% | -92 710 zł | 0.607 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 195 772 zł | 116 | -14.3% | 253 533 zł | 65% | -103 840 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 200 577 zł | 104 | -16.1% | 248 600 zł | 66% | -98 579 zł | 0.641 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 383 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.28 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 88% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.