Kargowa
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 64 076 zł | 133 | +5.2% | 17 543 zł | 76% | -42 009 zł | 0.260 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 68 120 zł | 121 | +3.1% | 13 197 zł | 79% | -37 663 zł | 0.285 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 61 961 zł | 124 | +2.6% | 23 353 zł | 76% | -41 362 zł | 0.349 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 71 922 zł | 109 | +1.1% | 9098 zł | 80% | -33 565 zł | 0.366 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 55 848 zł | 121 | +5.2% | 38 129 zł | 75% | -42 014 zł | 0.381 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 65 986 zł | 112 | +0.6% | 19 056 zł | 79% | -37 036 zł | 0.401 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 51 813 zł | 133 | +7.3% | 42 369 zł | 72% | -46 349 zł | 0.403 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 59 640 zł | 109 | +3.1% | 34 137 zł | 77% | -37 927 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 59 574 zł | 116 | +1.1% | 28 453 zł | 76% | -42 288 zł | 0.428 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 50 067 zł | 124 | +4.7% | 48 326 zł | 71% | -45 553 zł | 0.457 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 54 083 zł | 112 | +2.6% | 44 108 zł | 75% | -41 239 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 46 777 zł | 121 | +6.8% | 57 254 zł | 70% | -45 223 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 69 770 zł | 100 | -1.4% | 15 048 zł | 80% | -32 959 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 50 563 zł | 109 | +4.7% | 53 270 zł | 73% | -41 145 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 63 606 zł | 104 | -0.9% | 24 198 zł | 78% | -37 954 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 57 857 zł | 100 | +0.6% | 40 136 zł | 77% | -37 174 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 47 903 zł | 116 | +3.1% | 53 059 zł | 70% | -46 384 zł | 0.521 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 42 750 zł | 133 | +8.9% | 61 486 zł | 67% | -49 549 zł | 0.528 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 51 926 zł | 104 | +1.1% | 48 833 zł | 73% | -42 061 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 45 286 zł | 112 | +4.2% | 62 682 zł | 70% | -44 339 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 41 278 zł | 124 | +6.3% | 66 892 zł | 67% | -48 644 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 49 053 zł | 100 | +2.1% | 58 718 zł | 73% | -40 282 zł | 0.577 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 39 279 zł | 116 | +4.7% | 71 296 zł | 66% | -49 404 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 43 295 zł | 104 | +2.6% | 67 078 zł | 69% | -45 091 zł | 0.620 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 314 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.47 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 71% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.