Czerwieńsk
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 60 087 zł | 133 | +6.8% | 17 525 zł | 88% | -20 163 zł | 0.263 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 64 257 zł | 121 | +4.7% | 13 051 zł | 93% | -15 695 zł | 0.287 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 57 973 zł | 124 | +4.1% | 22 117 zł | 87% | -20 242 zł | 0.351 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 68 182 zł | 109 | +2.6% | 8828 zł | 96% | -11 479 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 51 858 zł | 121 | +6.8% | 33 362 zł | 86% | -22 331 zł | 0.381 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 62 122 zł | 112 | +2.1% | 17 701 zł | 92% | -15 798 zł | 0.402 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 47 699 zł | 133 | +8.9% | 37 745 zł | 82% | -26 786 zł | 0.404 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 55 773 zł | 109 | +4.7% | 29 229 zł | 89% | -18 126 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 55 531 zł | 116 | +2.6% | 26 241 zł | 86% | -21 643 zł | 0.430 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 45 961 zł | 124 | +6.2% | 41 997 zł | 82% | -26 649 zł | 0.458 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 50 100 zł | 112 | +4.1% | 37 637 zł | 86% | -22 216 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 42 701 zł | 121 | +8.4% | 48 584 zł | 81% | -27 224 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 46 607 zł | 109 | +6.2% | 44 459 zł | 84% | -23 029 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 66 027 zł | 100 | +0.1% | 13 542 zł | 96% | -11 604 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 59 688 zł | 104 | +0.6% | 21 816 zł | 91% | -17 189 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 53 995 zł | 100 | +2.1% | 33 526 zł | 89% | -18 035 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 43 747 zł | 116 | +4.7% | 45 795 zł | 81% | -27 914 zł | 0.522 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 38 549 zł | 133 | +10.5% | 52 959 zł | 78% | -31 671 zł | 0.528 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 47 893 zł | 104 | +2.6% | 41 426 zł | 84% | -23 473 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 41 221 zł | 112 | +5.7% | 52 410 zł | 81% | -26 950 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 37 090 zł | 124 | +7.8% | 56 762 zł | 77% | -31 374 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 45 108 zł | 100 | +3.6% | 48 307 zł | 84% | -22 778 zł | 0.576 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 35 044 zł | 116 | +6.2% | 60 290 zł | 76% | -32 539 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 39 183 zł | 104 | +4.1% | 55 929 zł | 80% | -28 107 zł | 0.619 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 324 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.48 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 37% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.