Babimost
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 66 298 zł | 133 | +0.3% | 19 747 zł | 79% | -42 211 zł | 0.257 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 70 894 zł | 121 | -1.7% | 14 756 zł | 82% | -37 228 zł | 0.284 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 63 604 zł | 124 | -2.2% | 26 101 zł | 79% | -42 156 zł | 0.347 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 75 236 zł | 109 | -3.6% | 10 028 zł | 84% | -32 508 zł | 0.366 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 56 488 zł | 121 | +0.3% | 40 685 zł | 77% | -43 789 zł | 0.378 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 51 905 zł | 133 | +2.3% | 45 536 zł | 75% | -48 756 zł | 0.398 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 68 176 zł | 112 | -4.1% | 21 182 zł | 81% | -37 201 zł | 0.401 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 60 817 zł | 109 | -1.7% | 36 095 zł | 79% | -39 085 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 60 614 zł | 116 | -3.6% | 31 536 zł | 78% | -43 737 zł | 0.428 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 49 649 zł | 124 | -0.2% | 51 483 zł | 75% | -48 481 zł | 0.455 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 54 208 zł | 112 | -2.2% | 46 659 zł | 76% | -43 541 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 45 846 zł | 121 | +1.8% | 60 187 zł | 73% | -48 628 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 50 166 zł | 109 | -0.2% | 55 607 zł | 76% | -43 935 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 72 494 zł | 100 | -6.0% | 16 524 zł | 84% | -32 507 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 65 196 zł | 104 | -5.6% | 26 606 zł | 81% | -38 770 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 58 514 zł | 100 | -4.1% | 42 094 zł | 79% | -38 863 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 46 926 zł | 116 | -1.7% | 56 500 zł | 73% | -49 922 zł | 0.521 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 41 273 zł | 133 | +3.9% | 65 027 zł | 70% | -53 583 zł | 0.523 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 51 495 zł | 104 | -3.6% | 51 665 zł | 76% | -44 971 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 43 891 zł | 112 | -0.7% | 65 587 zł | 73% | -48 218 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 39 342 zł | 124 | +1.3% | 70 400 zł | 69% | -53 145 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 48 187 zł | 100 | -2.7% | 61 033 zł | 76% | -43 551 zł | 0.578 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 36 816 zł | 116 | -0.2% | 75 074 zł | 68% | -54 483 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 41 375 zł | 104 | -2.2% | 70 250 zł | 71% | -49 544 zł | 0.621 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 361 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.97 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 62% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.