Łagów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 174 504 zł | 133 | -2.8% | 22 024 zł | 79% | -67 113 zł | 0.207 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 179 535 zł | 121 | -4.8% | 16 546 zł | 80% | -61 635 zł | 0.261 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 168 345 zł | 124 | -5.2% | 40 044 zł | 79% | -66 791 zł | 0.317 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 184 302 zł | 109 | -6.6% | 11 341 zł | 81% | -56 430 zł | 0.358 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 154 670 zł | 121 | -2.8% | 77 864 zł | 78% | -67 791 zł | 0.359 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 149 654 zł | 133 | -0.9% | 83 198 zł | 75% | -73 250 zł | 0.361 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 173 348 zł | 112 | -7.1% | 34 725 zł | 79% | -61 344 zł | 0.388 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 163 113 zł | 116 | -6.6% | 52 837 zł | 79% | -68 456 zł | 0.403 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 159 421 zł | 109 | -4.8% | 72 802 zł | 79% | -62 605 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 144 223 zł | 124 | -3.3% | 100 256 zł | 75% | -72 715 zł | 0.435 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 149 210 zł | 112 | -5.2% | 94 954 zł | 77% | -67 287 zł | 0.462 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 168 127 zł | 104 | -8.5% | 47 505 zł | 79% | -62 995 zł | 0.480 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 136 263 zł | 121 | -1.3% | 123 857 zł | 74% | -72 332 zł | 0.481 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 178 087 zł | 100 | -9.0% | 29 676 zł | 81% | -56 171 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 141 003 zł | 109 | -3.3% | 118 807 zł | 76% | -67 159 zł | 0.497 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 131 260 zł | 133 | +0.6% | 129 177 zł | 72% | -77 777 zł | 0.503 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 139 429 zł | 116 | -4.8% | 112 032 zł | 74% | -74 242 zł | 0.506 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 153 933 zł | 100 | -7.1% | 89 923 zł | 79% | -62 132 zł | 0.524 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 144 427 zł | 104 | -6.6% | 106 717 zł | 76% | -68 800 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 126 369 zł | 124 | -1.8% | 144 959 zł | 72% | -77 084 zł | 0.556 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 131 344 zł | 112 | -3.8% | 139 671 zł | 74% | -71 671 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 136 056 zł | 100 | -5.7% | 134 652 zł | 76% | -66 530 zł | 0.597 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 121 900 zł | 116 | -3.3% | 155 977 zł | 72% | -78 510 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 126 887 zł | 104 | -5.2% | 150 675 zł | 73% | -73 082 zł | 0.635 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 398 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.46 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.