Gubin
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 103 405 zł | 133 | +2.5% | 18 187 zł | 83% | -33 028 zł | 0.233 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 107 704 zł | 121 | +0.5% | 13 570 zł | 86% | -28 410 zł | 0.272 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 99 927 zł | 124 | +0.0% | 27 257 zł | 83% | -32 882 zł | 0.332 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 111 756 zł | 109 | -1.5% | 9206 zł | 88% | -24 046 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 91 246 zł | 121 | +2.5% | 47 360 zł | 82% | -34 473 zł | 0.370 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 86 958 zł | 133 | +4.6% | 51 887 zł | 80% | -39 077 zł | 0.382 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 104 205 zł | 112 | -2.0% | 22 742 zł | 86% | -28 289 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 95 286 zł | 109 | +0.5% | 43 087 zł | 84% | -30 123 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 96 619 zł | 116 | -1.5% | 34 192 zł | 82% | -34 229 zł | 0.415 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 83 968 zł | 124 | +2.0% | 60 378 zł | 79% | -38 731 zł | 0.446 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 88 235 zł | 112 | +0.0% | 55 876 zł | 82% | -34 150 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 79 074 zł | 121 | +4.1% | 72 639 zł | 79% | -38 944 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 100 905 zł | 104 | -3.4% | 29 667 zł | 85% | -29 625 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 108 235 zł | 100 | -3.9% | 18 480 zł | 88% | -23 949 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 83 107 zł | 109 | +2.0% | 68 375 zł | 81% | -34 604 zł | 0.493 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 80 955 zł | 116 | +0.5% | 66 737 zł | 79% | -39 950 zł | 0.513 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 74 795 zł | 133 | +6.2% | 77 156 zł | 78% | -43 539 zł | 0.516 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 92 254 zł | 100 | -2.0% | 51 625 zł | 84% | -29 824 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 85 230 zł | 104 | -1.5% | 62 225 zł | 82% | -35 360 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 76 426 zł | 112 | +1.5% | 80 435 zł | 79% | -38 473 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 72 168 zł | 124 | +3.6% | 84 928 zł | 78% | -43 044 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 80 437 zł | 100 | -0.5% | 76 194 zł | 81% | -34 157 zł | 0.587 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 69 373 zł | 116 | +2.0% | 90 858 zł | 77% | -44 169 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 73 640 zł | 104 | +0.0% | 86 355 zł | 79% | -39 589 zł | 0.627 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 335 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.39 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 50% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.