Dąbie
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 245 514 zł | 133 | +2.0% | 20 275 zł | 67% | -89 102 zł | 0.186 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 249 925 zł | 121 | -0.1% | 15 522 zł | 68% | -84 349 zł | 0.251 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 238 114 zł | 124 | -0.5% | 52 379 zł | 67% | -87 446 zł | 0.302 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 217 497 zł | 133 | +4.0% | 124 512 zł | 63% | -90 848 zł | 0.344 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 221 896 zł | 121 | +2.0% | 119 863 zł | 65% | -86 109 zł | 0.350 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 254 085 zł | 109 | -2.0% | 11 026 zł | 68% | -79 853 zł | 0.355 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 242 502 zł | 112 | -2.5% | 47 742 zł | 68% | -82 718 zł | 0.381 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 232 446 zł | 116 | -2.0% | 73 840 zł | 67% | -87 975 zł | 0.390 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 226 045 zł | 109 | -0.1% | 115 470 zł | 67% | -81 627 zł | 0.402 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 210 875 zł | 124 | +1.5% | 155 830 zł | 63% | -89 120 zł | 0.425 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 215 252 zł | 112 | -0.5% | 151 206 zł | 65% | -84 406 zł | 0.459 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 236 844 zł | 104 | -4.0% | 69 193 zł | 68% | -83 236 zł | 0.474 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 201 081 zł | 121 | +3.5% | 199 151 zł | 63% | -87 413 zł | 0.480 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 246 640 zł | 100 | -4.5% | 43 361 zł | 68% | -78 247 zł | 0.482 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 196 691 zł | 133 | +5.6% | 203 709 zł | 62% | -92 142 zł | 0.496 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 205 674 zł | 116 | -0.1% | 175 671 zł | 63% | -89 596 zł | 0.498 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 205 221 zł | 109 | +1.5% | 195 190 zł | 64% | -82 942 zł | 0.502 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 219 378 zł | 100 | -2.5% | 147 084 zł | 67% | -79 949 zł | 0.526 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 210 059 zł | 104 | -2.0% | 171 038 zł | 64% | -84 872 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 190 650 zł | 124 | +3.0% | 233 008 zł | 62% | -90 360 zł | 0.555 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 195 017 zł | 112 | +1.0% | 228 822 zł | 63% | -85 657 zł | 0.566 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 199 135 zł | 100 | -1.0% | 224 881 zł | 64% | -81 210 zł | 0.607 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 185 795 zł | 116 | +1.5% | 251 654 zł | 62% | -90 798 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 190 172 zł | 104 | -0.5% | 247 460 zł | 63% | -86 084 zł | 0.640 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 345 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.35 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.