Bytnica
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 242 462 zł | 133 | -7.9% | 23 198 zł | 71% | -103 724 zł | 0.190 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 247 447 zł | 121 | -9.7% | 17 660 zł | 71% | -98 186 zł | 0.253 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 234 488 zł | 124 | -10.1% | 51 971 zł | 71% | -102 521 zł | 0.306 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 212 439 zł | 133 | -6.0% | 118 511 zł | 68% | -107 015 zł | 0.347 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 217 409 zł | 121 | -7.9% | 113 254 zł | 69% | -101 498 zł | 0.351 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 252 170 zł | 109 | -11.5% | 12 394 zł | 73% | -92 920 zł | 0.356 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 239 446 zł | 112 | -11.9% | 46 737 zł | 71% | -97 013 zł | 0.383 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 228 197 zł | 116 | -11.5% | 72 003 zł | 70% | -103 743 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 222 116 zł | 109 | -9.7% | 108 267 zł | 71% | -96 253 zł | 0.403 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 205 319 zł | 124 | -8.3% | 146 916 zł | 67% | -105 680 zł | 0.427 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 210 261 zł | 112 | -10.1% | 141 690 zł | 69% | -100 193 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 233 167 zł | 104 | -13.3% | 66 754 zł | 71% | -98 219 zł | 0.476 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 195 130 zł | 121 | -6.4% | 185 909 zł | 67% | -103 945 zł | 0.479 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 244 143 zł | 100 | -13.7% | 41 769 zł | 73% | -91 777 zł | 0.483 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 190 172 zł | 133 | -4.5% | 191 153 zł | 66% | -109 446 zł | 0.496 |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 199 826 zł | 109 | -8.3% | 181 037 zł | 68% | -98 715 zł | 0.500 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 199 540 zł | 116 | -9.7% | 165 338 zł | 67% | -106 810 zł | 0.501 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 214 942 zł | 100 | -11.9% | 136 732 zł | 71% | -94 978 zł | 0.525 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 204 494 zł | 104 | -11.5% | 160 099 zł | 68% | -101 307 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 183 688 zł | 124 | -6.9% | 217 626 zł | 65% | -108 015 zł | 0.554 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 188 618 zł | 112 | -8.8% | 212 413 zł | 67% | -102 544 zł | 0.564 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 193 287 zł | 100 | -10.6% | 207 929 zł | 68% | -97 344 zł | 0.605 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 178 291 zł | 116 | -8.3% | 234 903 zł | 65% | -109 077 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 183 233 zł | 104 | -10.1% | 229 677 zł | 66% | -103 590 zł | 0.639 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 394 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.10 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 87% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.