Bobrowice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 530 255 zł | 133 | -2.9% | 28 103 zł | 68% | -154 486 zł | 0.164 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 536 204 zł | 121 | -4.8% | 21 562 zł | 68% | -147 946 zł | 0.243 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 513 736 zł | 124 | -5.3% | 100 811 zł | 67% | -152 589 zł | 0.288 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 474 309 zł | 133 | -1.0% | 253 575 zł | 65% | -156 901 zł | 0.322 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 480 237 zł | 121 | -2.9% | 247 225 zł | 67% | -150 385 zł | 0.338 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 541 867 zł | 109 | -6.7% | 15 319 zł | 68% | -141 703 zł | 0.352 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 519 647 zł | 112 | -7.2% | 94 481 zł | 68% | -146 091 zł | 0.375 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 501 983 zł | 116 | -6.7% | 147 269 zł | 67% | -153 839 zł | 0.379 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 485 880 zł | 109 | -4.8% | 241 390 zł | 67% | -144 167 zł | 0.399 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 459 315 zł | 124 | -3.4% | 322 999 zł | 63% | -154 896 zł | 0.413 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 465 205 zł | 112 | -5.3% | 317 002 zł | 66% | -148 422 zł | 0.457 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 507 910 zł | 104 | -8.6% | 140 922 zł | 68% | -147 322 zł | 0.470 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 438 622 zł | 121 | -1.4% | 418 436 zł | 63% | -152 196 zł | 0.476 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 525 274 zł | 100 | -9.1% | 88 444 zł | 68% | -139 889 zł | 0.481 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 432 709 zł | 133 | +0.5% | 424 042 zł | 63% | -158 693 zł | 0.482 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 448 472 zł | 116 | -4.8% | 366 060 zł | 63% | -156 065 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 444 250 zł | 109 | -3.4% | 413 108 zł | 65% | -145 996 zł | 0.506 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 470 811 zł | 100 | -7.2% | 311 693 zł | 67% | -142 245 zł | 0.529 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 454 378 zł | 104 | -6.7% | 360 173 zł | 65% | -149 573 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 418 854 zł | 124 | -1.9% | 489 935 zł | 63% | -156 609 zł | 0.551 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 424 729 zł | 112 | -3.9% | 484 364 zł | 63% | -150 154 zł | 0.571 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 408 692 zł | 116 | -3.4% | 530 554 zł | 62% | -157 719 zł | 0.615 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 430 320 zł | 100 | -5.8% | 479 069 zł | 64% | -143 995 zł | 0.618 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 414 582 zł | 104 | -5.3% | 524 969 zł | 63% | -151 246 zł | 0.649 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 477 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.51 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 95% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.