Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat m. Gorzów Wielkopolski

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy114 700 mieszkańcówdochody własne 10 077 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-2.21% do 0.54%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-1.07% do 21.76%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (12)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	88 149 zł	132	-3.4%	28 839 zł	83%	-39 752 zł	0.275
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	84 604 zł	137	-3.4%	31 598 zł	82%	-42 487 zł	0.300
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	81 371 zł	150	-1.5%	36 199 zł	81%	-47 113 zł	0.313
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	91 306 zł	119	-5.4%	24 313 zł	85%	-35 214 zł	0.314
	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	87 711 zł	123	-5.5%	27 166 zł	84%	-38 025 zł	0.333
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	95 375 zł	110	-6.3%	20 894 zł	87%	-31 807 zł	0.339
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	94 341 zł	105	-7.4%	19 963 zł	87%	-30 835 zł	0.389
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	93 506 zł	108	-7.9%	20 722 zł	86%	-31 596 zł	0.395
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	71 204 zł	127	-4.2%	55 256 zł	79%	-46 940 zł	0.448
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	74 510 zł	114	-6.1%	52 850 zł	81%	-42 337 zł	0.469
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	67 828 zł	132	-4.2%	60 048 zł	78%	-49 587 zł	0.474
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	78 404 zł	105	-7.1%	47 407 zł	83%	-39 025 zł	0.478
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	64 447 zł	145	-2.3%	62 540 zł	76%	-54 276 zł	0.486
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	71 085 zł	118	-6.3%	57 698 zł	79%	-45 061 zł	0.493
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	77 695 zł	100	-8.2%	50 713 zł	83%	-37 893 zł	0.520
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	76 856 zł	103	-8.6%	51 500 zł	82%	-38 657 zł	0.527
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	61 998 zł	123	-4.7%	72 240 zł	76%	-51 151 zł	0.546
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	65 395 zł	110	-6.6%	69 840 zł	78%	-46 501 zł	0.562
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	69 204 zł	101	-7.5%	64 567 zł	80%	-43 229 zł	0.567
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	58 708 zł	128	-4.7%	76 893 zł	76%	-53 757 zł	0.570
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	55 236 zł	141	-2.8%	79 418 zł	74%	-58 494 zł	0.582
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	62 054 zł	114	-6.8%	74 541 zł	77%	-49 183 zł	0.586

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 320 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.42 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 51% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.