Lubniewice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 46 749 zł | 133 | -0.3% | 18 544 zł | 73% | -47 777 zł | 0.275 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 50 999 zł | 121 | -2.2% | 13 938 zł | 76% | -43 171 zł | 0.293 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 44 927 zł | 124 | -2.7% | 23 225 zł | 73% | -47 238 zł | 0.358 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 55 003 zł | 109 | -4.2% | 9586 zł | 77% | -38 819 zł | 0.369 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 39 451 zł | 121 | -0.3% | 35 266 zł | 70% | -47 955 zł | 0.385 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 49 156 zł | 112 | -4.7% | 18 674 zł | 76% | -42 656 zł | 0.406 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 43 444 zł | 109 | -2.2% | 31 055 zł | 74% | -43 616 zł | 0.411 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 35 212 zł | 133 | +1.8% | 39 728 zł | 66% | -52 546 zł | 0.412 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 42 609 zł | 116 | -4.2% | 27 736 zł | 71% | -48 365 zł | 0.437 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 33 743 zł | 124 | -0.8% | 44 493 zł | 65% | -51 843 zł | 0.462 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 37 961 zł | 112 | -2.7% | 40 054 zł | 70% | -47 274 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 34 906 zł | 109 | -0.8% | 47 502 zł | 68% | -47 154 zł | 0.486 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 30 922 zł | 121 | +1.3% | 51 704 zł | 64% | -51 483 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 53 140 zł | 100 | -6.6% | 14 376 zł | 77% | -38 326 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 46 847 zł | 104 | -6.1% | 23 175 zł | 75% | -43 772 zł | 0.494 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 41 934 zł | 100 | -4.7% | 35 866 zł | 74% | -42 959 zł | 0.516 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 31 640 zł | 116 | -2.2% | 48 636 zł | 64% | -52 863 zł | 0.525 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 26 691 zł | 133 | +3.3% | 56 157 zł | 61% | -56 064 zł | 0.532 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 29 693 zł | 112 | -1.2% | 56 008 zł | 64% | -50 681 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 35 867 zł | 104 | -4.2% | 44 188 zł | 68% | -48 284 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 25 483 zł | 124 | +0.7% | 60 438 zł | 61% | -55 239 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 33 657 zł | 100 | -3.2% | 51 829 zł | 68% | -46 376 zł | 0.571 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 23 539 zł | 116 | -0.8% | 64 291 zł | 61% | -56 181 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 27 758 zł | 104 | -2.7% | 59 852 zł | 63% | -51 612 zł | 0.616 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 331 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.38 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 78% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.