Dobiegniew
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 197 540 zł | 133 | -5.9% | 22 400 zł | 79% | -68 423 zł | 0.201 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 202 654 zł | 121 | -7.8% | 16 812 zł | 81% | -62 835 zł | 0.258 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 190 641 zł | 124 | -8.3% | 42 638 zł | 79% | -68 196 zł | 0.313 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 170 507 zł | 133 | -4.0% | 90 057 zł | 77% | -74 846 zł | 0.356 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 175 604 zł | 121 | -5.9% | 84 635 zł | 79% | -69 279 zł | 0.356 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 207 503 zł | 109 | -9.7% | 11 500 zł | 82% | -57 523 zł | 0.357 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 195 727 zł | 112 | -10.1% | 37 229 zł | 80% | -62 641 zł | 0.386 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 184 930 zł | 116 | -9.7% | 56 775 zł | 79% | -69 981 zł | 0.400 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 180 437 zł | 109 | -7.8% | 79 485 zł | 79% | -63 987 zł | 0.404 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 164 396 zł | 124 | -6.4% | 109 152 zł | 77% | -74 396 zł | 0.432 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 169 464 zł | 112 | -8.3% | 103 762 zł | 79% | -68 861 zł | 0.461 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 190 027 zł | 104 | -11.5% | 51 353 zł | 80% | -64 411 zł | 0.479 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 155 575 zł | 121 | -4.5% | 135 453 zł | 76% | -74 032 zł | 0.480 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 200 547 zł | 100 | -11.9% | 32 093 zł | 82% | -57 361 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 160 395 zł | 109 | -6.4% | 130 317 zł | 78% | -68 754 zł | 0.498 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 150 489 zł | 133 | -2.6% | 140 863 zł | 74% | -79 584 zł | 0.500 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 159 158 zł | 116 | -7.8% | 122 174 zł | 76% | -76 035 zł | 0.504 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 174 268 zł | 100 | -10.1% | 98 643 zł | 79% | -63 601 zł | 0.524 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 164 239 zł | 104 | -9.7% | 116 770 zł | 78% | -70 486 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 144 964 zł | 124 | -5.0% | 158 557 zł | 73% | -78 970 zł | 0.555 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 150 020 zł | 112 | -6.9% | 153 180 zł | 75% | -73 450 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 154 812 zł | 100 | -8.7% | 148 075 zł | 77% | -68 203 zł | 0.600 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 140 078 zł | 116 | -6.4% | 170 746 zł | 73% | -80 502 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 145 147 zł | 104 | -8.3% | 165 356 zł | 75% | -74 967 zł | 0.636 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 405 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.22 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.