Cybinka
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 263 093 zł | 133 | -3.9% | 20 844 zł | 68% | -92 160 zł | 0.183 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 267 630 zł | 121 | -5.8% | 15 939 zł | 69% | -87 255 zł | 0.250 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 255 067 zł | 124 | -6.3% | 54 582 zł | 68% | -90 587 zł | 0.301 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 233 205 zł | 133 | -2.0% | 129 842 zł | 66% | -94 184 zł | 0.342 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 237 729 zł | 121 | -3.9% | 125 055 zł | 68% | -89 294 zł | 0.349 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 271 914 zł | 109 | -7.7% | 11 295 zł | 70% | -82 610 zł | 0.355 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 259 581 zł | 112 | -8.2% | 49 807 zł | 68% | -85 709 zł | 0.381 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 248 964 zł | 116 | -7.7% | 77 060 zł | 68% | -91 249 zł | 0.389 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 242 000 zł | 109 | -5.8% | 120 526 zł | 68% | -84 665 zł | 0.402 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 226 009 zł | 124 | -4.4% | 162 639 zł | 65% | -92 528 zł | 0.424 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 230 510 zł | 112 | -6.3% | 157 878 zł | 67% | -87 665 zł | 0.459 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 253 488 zł | 104 | -9.6% | 72 273 zł | 68% | -86 359 zł | 0.474 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 215 522 zł | 121 | -2.5% | 207 844 zł | 64% | -90 805 zł | 0.480 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 263 842 zł | 100 | -10.0% | 45 290 zł | 70% | -81 090 zł | 0.482 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 211 008 zł | 133 | -0.5% | 212 567 zł | 63% | -95 682 zł | 0.494 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 220 404 zł | 116 | -5.8% | 183 424 zł | 64% | -93 130 zł | 0.497 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 219 784 zł | 109 | -4.4% | 203 769 zł | 67% | -86 187 zł | 0.502 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 234 758 zł | 100 | -8.2% | 153 604 zł | 68% | -83 062 zł | 0.526 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 224 914 zł | 104 | -7.7% | 178 652 zł | 67% | -88 255 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 204 432 zł | 124 | -3.0% | 243 221 zł | 63% | -93 965 zł | 0.554 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 208 923 zł | 112 | -4.9% | 238 913 zł | 64% | -89 114 zł | 0.566 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 213 162 zł | 100 | -6.8% | 234 860 zł | 67% | -84 522 zł | 0.608 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 199 198 zł | 116 | -4.4% | 262 743 zł | 63% | -94 523 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 203 698 zł | 104 | -6.3% | 258 433 zł | 63% | -89 660 zł | 0.641 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 356 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.49 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 95% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.