Przestrzeń decyzji · gmina

Lubiszyn

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy7194 mieszkańcówdochody własne 9446 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.55% do 1.5%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-11.24% do 35.88%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	169 109 zł	133	+9.5%	20 504 zł	73%	-72 131 zł	0.207
●	Rozwój	Program	Podwyżka	173 693 zł	121	+7.3%	15 543 zł	74%	-67 170 zł	0.260
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	163 591 zł	124	+6.8%	39 193 zł	72%	-71 118 zł	0.316
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	178 022 zł	109	+5.2%	10 844 zł	77%	-62 471 zł	0.358
	Rozwój	Program	Bez zmian	150 946 zł	121	+9.5%	79 747 zł	72%	-71 055 zł	0.359
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	146 375 zł	133	+11.7%	84 586 zł	70%	-76 002 zł	0.362
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	168 150 zł	112	+4.7%	34 368 zł	74%	-66 184 zł	0.387
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	158 962 zł	116	+5.2%	52 494 zł	72%	-72 111 zł	0.401
	Bez zmian	Program	Bez zmian	155 263 zł	109	+7.3%	75 169 zł	73%	-66 371 zł	0.405
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	141 513 zł	124	+8.9%	102 873 zł	70%	-74 850 zł	0.434
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	146 060 zł	112	+6.8%	98 062 zł	72%	-69 932 zł	0.462
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	163 530 zł	104	+3.1%	47 659 zł	74%	-67 166 zł	0.479
	Rozwój	Program	Obniżka	134 097 zł	121	+11.1%	128 411 zł	69%	-73 924 zł	0.482
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	172 455 zł	100	+2.6%	29 804 zł	76%	-61 513 zł	0.484
	Bez zmian	Program	Obniżka	138 405 zł	109	+8.9%	123 843 zł	72%	-69 250 zł	0.498
●	Szeroki program	Program	Obniżka	129 535 zł	133	+13.3%	133 240 zł	68%	-78 859 zł	0.504
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	137 278 zł	116	+7.3%	115 121 zł	69%	-75 752 zł	0.505
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	150 353 zł	100	+4.7%	93 511 zł	73%	-65 275 zł	0.523
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	141 834 zł	104	+5.2%	110 300 zł	72%	-70 822 zł	0.547
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	125 162 zł	124	+10.6%	150 201 zł	68%	-77 606 zł	0.557
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	129 699 zł	112	+8.4%	145 400 zł	69%	-72 698 zł	0.561
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	133 983 zł	100	+6.3%	140 878 zł	71%	-68 053 zł	0.598
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	121 220 zł	116	+8.9%	161 663 zł	67%	-78 440 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	125 766 zł	104	+6.8%	156 852 zł	68%	-73 521 zł	0.634

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 360 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.22 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 82% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.