Bogdaniec
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 137 856 zł | 133 | +5.8% | 19 463 zł | 72% | -63 875 zł | 0.217 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 142 253 zł | 121 | +3.7% | 14 741 zł | 75% | -59 153 zł | 0.265 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 133 362 zł | 124 | +3.2% | 34 469 zł | 72% | -62 890 zł | 0.322 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 146 400 zł | 109 | +1.7% | 10 276 zł | 77% | -54 688 zł | 0.359 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 122 702 zł | 121 | +5.8% | 67 565 zł | 72% | -62 915 zł | 0.363 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 118 316 zł | 133 | +8.0% | 72 202 zł | 70% | -67 624 zł | 0.370 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 137 736 zł | 112 | +1.2% | 29 845 zł | 75% | -58 193 zł | 0.390 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 126 837 zł | 109 | +3.7% | 63 184 zł | 72% | -58 464 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 129 415 zł | 116 | +1.7% | 45 413 zł | 72% | -63 787 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 114 390 zł | 124 | +5.3% | 86 925 zł | 70% | -66 506 zł | 0.439 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 118 753 zł | 112 | +3.2% | 82 314 zł | 71% | -61 823 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 133 798 zł | 104 | -0.3% | 40 779 zł | 73% | -59 080 zł | 0.481 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 108 225 zł | 121 | +7.4% | 107 641 zł | 68% | -65 692 zł | 0.483 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 141 861 zł | 100 | -0.8% | 25 475 zł | 76% | -53 753 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 112 352 zł | 109 | +5.3% | 103 269 zł | 71% | -61 250 zł | 0.496 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 110 786 zł | 116 | +3.7% | 96 992 zł | 68% | -67 316 zł | 0.508 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 103 848 zł | 133 | +9.6% | 112 268 zł | 68% | -70 391 zł | 0.509 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 122 867 zł | 100 | +1.2% | 77 957 zł | 72% | -57 396 zł | 0.522 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 115 157 zł | 104 | +1.7% | 92 371 zł | 71% | -62 622 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 100 345 zł | 124 | +6.9% | 125 889 zł | 67% | -69 175 zł | 0.558 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 104 699 zł | 112 | +4.8% | 121 287 zł | 68% | -64 502 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 108 804 zł | 100 | +2.7% | 116 940 zł | 71% | -60 086 zł | 0.593 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 96 995 zł | 116 | +5.3% | 135 302 zł | 66% | -69 920 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 101 358 zł | 104 | +3.2% | 130 690 zł | 68% | -65 237 zł | 0.631 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 344 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.20 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 83% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.