Przestrzeń decyzji · gmina

Kostrzyn nad Odrą

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy17 428 mieszkańcówdochody własne 11 577 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-1.33% do 0.58%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-11.14% do 36.66%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	216 621 zł	133	+0.6%	23 349 zł	73%	-90 935 zł	0.197
●	Rozwój	Program	Podwyżka	221 809 zł	121	-1.4%	17 689 zł	74%	-85 275 zł	0.256
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	209 189 zł	124	-1.9%	48 144 zł	72%	-90 052 zł	0.310
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	187 864 zł	133	+2.6%	105 665 zł	70%	-95 650 zł	0.353
	Rozwój	Program	Bez zmian	193 037 zł	121	+0.6%	100 158 zł	72%	-90 009 zł	0.354
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	226 730 zł	109	-3.4%	12 307 zł	76%	-79 893 zł	0.357
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	214 347 zł	112	-3.8%	42 652 zł	74%	-84 426 zł	0.385
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	203 142 zł	116	-3.4%	65 337 zł	72%	-91 468 zł	0.398
	Bez zmian	Program	Bez zmian	197 941 zł	109	-1.4%	94 925 zł	72%	-84 646 zł	0.403
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	181 263 zł	124	+0.1%	129 528 zł	70%	-94 596 zł	0.430
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	186 405 zł	112	-1.9%	124 054 zł	72%	-88 989 zł	0.461
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	208 313 zł	104	-5.3%	59 831 zł	73%	-85 827 zł	0.478
	Rozwój	Program	Obniżka	171 720 zł	121	+2.1%	162 362 zł	69%	-93 503 zł	0.480
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	219 238 zł	100	-5.8%	37 435 zł	76%	-79 077 zł	0.484
●	Szeroki program	Program	Obniżka	166 560 zł	133	+4.2%	167 856 zł	68%	-99 129 zł	0.499
	Bez zmian	Program	Obniżka	176 613 zł	109	+0.1%	157 142 zł	71%	-88 154 zł	0.499
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	175 715 zł	116	-1.4%	145 379 zł	69%	-95 897 zł	0.503
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	191 279 zł	100	-3.8%	118 855 zł	72%	-83 659 zł	0.525
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	180 869 zł	104	-3.4%	139 891 zł	71%	-90 276 zł	0.547
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	160 576 zł	124	+1.6%	190 029 zł	68%	-97 950 zł	0.555
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	165 706 zł	112	-0.4%	184 569 zł	69%	-92 358 zł	0.563
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	170 568 zł	100	-2.4%	179 440 zł	70%	-87 042 zł	0.602
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	155 398 zł	116	+0.1%	204 876 zł	67%	-99 168 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	160 540 zł	104	-1.9%	199 402 zł	68%	-93 561 zł	0.638

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 411 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.54 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 82% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.