Bojszowy
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 73 406 zł | 133 | +20.2% | 17 524 zł | 68% | -53 379 zł | 0.254 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 77 357 zł | 121 | +17.9% | 13 298 zł | 71% | -49 153 zł | 0.282 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 71 163 zł | 124 | +17.3% | 25 126 zł | 68% | -52 221 zł | 0.344 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 81 067 zł | 109 | +15.6% | 9318 zł | 73% | -45 173 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 64 685 zł | 121 | +20.2% | 44 570 zł | 67% | -52 070 zł | 0.378 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 60 742 zł | 133 | +22.6% | 48 709 zł | 65% | -56 285 zł | 0.399 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 75 095 zł | 112 | +15.0% | 20 999 zł | 70% | -48 016 zł | 0.399 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 68 387 zł | 109 | +17.9% | 40 676 zł | 69% | -48 101 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 68 758 zł | 116 | +15.6% | 31 596 zł | 68% | -52 771 zł | 0.424 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 58 875 zł | 124 | +19.6% | 56 803 zł | 65% | -55 025 zł | 0.454 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 62 799 zł | 112 | +17.3% | 52 685 zł | 67% | -50 831 zł | 0.466 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 78 787 zł | 100 | +12.8% | 17 115 zł | 73% | -44 057 zł | 0.487 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 72 697 zł | 104 | +13.3% | 27 461 zł | 70% | -48 559 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 55 313 zł | 121 | +22.0% | 68 748 zł | 64% | -54 223 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 59 008 zł | 109 | +19.6% | 64 861 zł | 66% | -50 262 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 66 482 zł | 100 | +15.0% | 48 811 zł | 70% | -46 882 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 56 696 zł | 116 | +17.9% | 62 730 zł | 64% | -55 508 zł | 0.518 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 51 376 zł | 133 | +24.4% | 72 881 zł | 62% | -58 431 zł | 0.527 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 60 626 zł | 104 | +15.6% | 58 604 zł | 66% | -51 306 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 53 705 zł | 112 | +19.1% | 76 183 zł | 64% | -52 909 zł | 0.553 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 49 788 zł | 124 | +21.4% | 80 294 zł | 62% | -57 096 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 57 382 zł | 100 | +16.7% | 72 316 zł | 66% | -48 968 zł | 0.579 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 47 777 zł | 116 | +19.6% | 85 815 zł | 62% | -57 530 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 51 701 zł | 104 | +17.3% | 81 697 zł | 63% | -53 335 zł | 0.621 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 305 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.77 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 93% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.