Bieruń
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 62 998 zł | 133 | -0.6% | 19 122 zł | 80% | -39 215 zł | 0.259 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 67 478 zł | 121 | -2.6% | 14 277 zł | 82% | -34 378 zł | 0.285 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 60 499 zł | 124 | -3.1% | 25 071 zł | 79% | -39 113 zł | 0.349 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 71 706 zł | 109 | -4.5% | 9691 zł | 85% | -29 800 zł | 0.366 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 53 752 zł | 121 | -0.6% | 38 899 zł | 77% | -40 689 zł | 0.379 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 49 285 zł | 133 | +1.4% | 43 624 zł | 75% | -45 511 zł | 0.400 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 64 956 zł | 112 | -5.0% | 20 294 zł | 82% | -34 301 zł | 0.402 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 57 968 zł | 109 | -2.6% | 34 433 zł | 80% | -36 125 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 57 677 zł | 116 | -4.5% | 30 193 zł | 78% | -40 596 zł | 0.430 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 47 204 zł | 124 | -1.1% | 49 183 zł | 75% | -45 197 zł | 0.456 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 51 648 zł | 112 | -3.1% | 44 484 zł | 77% | -40 401 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 43 613 zł | 121 | +0.9% | 57 387 zł | 73% | -45 343 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 47 820 zł | 109 | -1.1% | 52 930 zł | 76% | -40 790 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 69 162 zł | 100 | -6.9% | 15 777 zł | 84% | -29 748 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 62 143 zł | 104 | -6.4% | 25 405 zł | 81% | -35 774 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 55 842 zł | 100 | -5.0% | 40 042 zł | 80% | -35 863 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 44 636 zł | 116 | -2.6% | 53 916 zł | 73% | -46 546 zł | 0.521 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 39 155 zł | 133 | +2.9% | 62 101 zł | 70% | -50 154 zł | 0.525 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 49 089 zł | 104 | -4.5% | 49 207 zł | 76% | -41 739 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 41 819 zł | 112 | -1.6% | 62 428 zł | 73% | -44 899 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 37 384 zł | 124 | +0.4% | 67 117 zł | 69% | -49 685 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 46 003 zł | 100 | -3.5% | 57 996 zł | 76% | -40 372 zł | 0.577 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 35 003 zł | 116 | -1.1% | 71 523 zł | 68% | -50 934 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 39 448 zł | 104 | -3.1% | 66 825 zł | 72% | -46 138 zł | 0.621 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 351 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.09 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 60% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.