HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Bieruń

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy18 738 mieszkańcówdochody własne 8805 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.39% do 0.4%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-2.29% do 20.2%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka62 998 zł133-0.6%19 122 zł80%-39 215 zł0.259
●RozwójProgramPodwyżka67 478 zł121-2.6%14 277 zł82%-34 378 zł0.285
Szeroki programBez zmianPodwyżka60 499 zł124-3.1%25 071 zł79%-39 113 zł0.349
●Bez zmianProgramPodwyżka71 706 zł109-4.5%9691 zł85%-29 800 zł0.366
RozwójProgramBez zmian53 752 zł121-0.6%38 899 zł77%-40 689 zł0.379
●Szeroki programProgramBez zmian49 285 zł133+1.4%43 624 zł75%-45 511 zł0.400
RozwójBez zmianPodwyżka64 956 zł112-5.0%20 294 zł82%-34 301 zł0.402
Bez zmianProgramBez zmian57 968 zł109-2.6%34 433 zł80%-36 125 zł0.410
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka57 677 zł116-4.5%30 193 zł78%-40 596 zł0.430
Szeroki programBez zmianBez zmian47 204 zł124-1.1%49 183 zł75%-45 197 zł0.456
RozwójBez zmianBez zmian51 648 zł112-3.1%44 484 zł77%-40 401 zł0.467
●OgraniczenieProgramPodwyżka76 179 zł96-6.6%4783 zł86%-24 901 zł0.484
RozwójProgramObniżka43 613 zł121+0.9%57 387 zł73%-45 343 zł0.486
OgraniczenieProgramBez zmian62 425 zł96-4.7%29 673 zł82%-31 246 zł0.487
Bez zmianProgramObniżka47 820 zł109-1.1%52 930 zł76%-40 790 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka69 162 zł100-6.9%15 777 zł84%-29 748 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka62 143 zł104-6.4%25 405 zł81%-35 774 zł0.491
Bez zmianBez zmianBez zmian55 842 zł100-5.0%40 042 zł80%-35 863 zł0.518
Szeroki programWstrzymanieBez zmian44 636 zł116-2.6%53 916 zł73%-46 546 zł0.521
●Szeroki programProgramObniżka39 155 zł133+2.9%62 101 zł70%-50 154 zł0.525
OgraniczenieProgramObniżka52 266 zł96-3.3%48 183 zł78%-35 925 zł0.534
RozwójWstrzymanieBez zmian49 089 zł104-4.5%49 207 zł76%-41 739 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka41 819 zł112-1.6%62 428 zł73%-44 899 zł0.550
Szeroki programBez zmianObniżka37 384 zł124+0.4%67 117 zł69%-49 685 zł0.561
Bez zmianBez zmianObniżka46 003 zł100-3.5%57 996 zł76%-40 372 zł0.577
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka66 358 zł92-8.3%20 928 zł83%-31 209 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian66 778 zł83-6.9%25 236 zł85%-26 489 zł0.595
OgraniczenieBez zmianPodwyżka73 608 zł87-8.9%11 029 zł86%-24 879 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian60 273 zł87-7.1%35 312 zł82%-31 012 zł0.605
Bez zmianWstrzymanieBez zmian53 292 zł92-6.4%44 755 zł78%-37 189 zł0.607
Szeroki programWstrzymanieObniżka35 003 zł116-1.1%71 523 zł68%-50 934 zł0.615
Głębokie cięcieProgramObniżka56 607 zł83-5.5%43 910 zł81%-31 181 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka80 546 zł83-8.7%57 zł91%-20 127 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka39 448 zł104-3.1%66 825 zł72%-46 138 zł0.621
OgraniczenieBez zmianObniżka50 423 zł87-5.7%53 312 zł78%-35 535 zł0.639
Bez zmianWstrzymanieObniżka43 641 zł92-5.0%62 383 zł75%-41 600 zł0.658
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka70 817 zł79-10.3%16 167 zł86%-26 326 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian57 735 zł79-8.5%40 011 zł81%-32 325 zł0.697
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian64 600 zł74-9.2%31 075 zł85%-26 284 zł0.714
OgraniczenieWstrzymanieObniżka48 072 zł79-7.1%57 652 zł77%-36 749 zł0.727
Głębokie cięcieBez zmianObniżka54 739 zł74-7.8%49 205 zł81%-30 820 zł0.728
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka77 950 zł74-11.0%6572 zł91%-20 133 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian62 073 zł66-10.6%35 669 zł84%-27 583 zł0.805
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka52 399 zł66-9.2%53 473 zł81%-32 021 zł0.819
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka75 170 zł66-12.4%11 603 zł89%-21 566 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 351 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.09 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 60% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.