Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat pszczyński

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy110 722 mieszkańcówdochody własne 7674 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.37% do 0.55%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-1.94% do 23.05%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (12)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	72 980 zł	132	+5.9%	24 229 zł	82%	-29 527 zł	0.287
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	70 024 zł	137	+5.9%	26 477 zł	81%	-31 776 zł	0.313
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	75 866 zł	119	+3.9%	20 271 zł	85%	-25 569 zł	0.320
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	67 081 zł	150	+8.1%	30 500 zł	79%	-35 799 zł	0.331
	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	72 878 zł	123	+3.7%	22 602 zł	83%	-27 867 zł	0.341
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	79 111 zł	110	+2.8%	17 636 zł	86%	-22 934 zł	0.345
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	78 666 zł	105	+1.6%	16 449 zł	87%	-21 721 zł	0.392
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	77 712 zł	108	+1.1%	17 352 zł	86%	-22 626 zł	0.399
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	59 986 zł	127	+5.1%	45 782 zł	79%	-34 381 zł	0.451
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	62 990 zł	114	+3.0%	43 727 zł	81%	-30 377 zł	0.468
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	57 162 zł	132	+5.1%	49 837 zł	78%	-36 566 zł	0.477
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	66 097 zł	105	+2.0%	39 311 zł	82%	-27 811 zł	0.478
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	60 132 zł	118	+2.8%	47 813 zł	79%	-32 611 zł	0.492
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	54 102 zł	145	+7.2%	51 954 zł	76%	-40 635 zł	0.493
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	65 906 zł	100	+0.8%	41 763 zł	83%	-26 482 zł	0.516
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	64 950 zł	103	+0.3%	42 680 zł	82%	-27 390 zł	0.526
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	52 997 zł	123	+4.6%	59 671 zł	77%	-37 177 zł	0.541
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	56 072 zł	110	+2.5%	57 489 zł	79%	-33 138 zł	0.555
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	59 113 zł	101	+1.5%	53 195 zł	81%	-30 601 zł	0.561
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	50 241 zł	128	+4.6%	63 602 zł	76%	-39 331 zł	0.567
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	53 281 zł	114	+2.3%	61 451 zł	78%	-35 342 zł	0.579
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	47 110 zł	141	+6.7%	65 847 zł	73%	-43 435 zł	0.582

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 276 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.26 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 53% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.