Jaworzno
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 61 679 zł | 133 | -3.9% | 20 419 zł | 97% | -11 910 zł | 0.259 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 66 427 zł | 121 | -5.8% | 15 272 zł | 99% | -6771 zł | 0.285 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 58 954 zł | 124 | -6.3% | 24 866 zł | 97% | -12 902 zł | 0.349 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 70 919 zł | 109 | -7.7% | 10 390 zł | 100% | -1897 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 51 848 zł | 121 | -3.9% | 35 528 zł | 93% | -16 489 zł | 0.379 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 47 113 zł | 133 | -2.0% | 40 559 zł | 89% | -21 611 zł | 0.400 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 63 677 zł | 112 | -8.2% | 19 794 zł | 99% | -7792 zł | 0.402 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 56 326 zł | 109 | -5.8% | 30 768 zł | 97% | -11 633 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 55 868 zł | 116 | -7.7% | 29 264 zł | 94% | -15 175 zł | 0.431 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 44 836 zł | 124 | -4.4% | 44 657 zł | 88% | -22 290 zł | 0.456 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 49 545 zł | 112 | -6.3% | 39 661 zł | 92% | -17 196 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 41 083 zł | 121 | -2.5% | 50 768 zł | 87% | -23 658 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 45 550 zł | 109 | -4.4% | 46 019 zł | 91% | -18 814 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 68 143 zł | 100 | -10.0% | 14 986 zł | 99% | -2947 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 60 602 zł | 104 | -9.6% | 24 178 zł | 98% | -10 052 zł | 0.492 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 53 998 zł | 100 | -8.2% | 34 929 zł | 96% | -12 367 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 42 023 zł | 116 | -5.8% | 48 683 zł | 87% | -24 366 zł | 0.522 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 36 359 zł | 133 | -0.5% | 55 780 zł | 82% | -28 768 zł | 0.523 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 46 743 zł | 104 | -7.7% | 43 676 zł | 91% | -19 260 zł | 0.549 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 39 112 zł | 112 | -4.9% | 54 442 zł | 86% | -24 133 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 34 413 zł | 124 | -3.0% | 59 425 zł | 82% | -29 214 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 43 554 zł | 100 | -6.8% | 49 721 zł | 90% | -19 316 zł | 0.576 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 31 802 zł | 116 | -4.4% | 63 174 zł | 81% | -31 145 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 36 511 zł | 104 | -6.3% | 58 178 zł | 85% | -26 052 zł | 0.621 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 374 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.05 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 8% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.