HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Jaworzno

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy86 075 mieszkańcówdochody własne 9753 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.55% do -0.12%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów3.02% do 15.3%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka61 679 zł133-3.9%20 419 zł97%-11 910 zł0.259
●RozwójProgramPodwyżka66 427 zł121-5.8%15 272 zł99%-6771 zł0.285
Szeroki programBez zmianPodwyżka58 954 zł124-6.3%24 866 zł97%-12 902 zł0.349
●Bez zmianProgramPodwyżka70 919 zł109-7.7%10 390 zł100%-1897 zł0.367
RozwójProgramBez zmian51 848 zł121-3.9%35 528 zł93%-16 489 zł0.379
●Szeroki programProgramBez zmian47 113 zł133-2.0%40 559 zł89%-21 611 zł0.400
RozwójBez zmianPodwyżka63 677 zł112-8.2%19 794 zł99%-7792 zł0.402
Bez zmianProgramBez zmian56 326 zł109-5.8%30 768 zł97%-11 633 zł0.410
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka55 868 zł116-7.7%29 264 zł94%-15 175 zł0.431
Szeroki programBez zmianBez zmian44 836 zł124-4.4%44 657 zł88%-22 290 zł0.456
RozwójBez zmianBez zmian49 545 zł112-6.3%39 661 zł92%-17 196 zł0.467
●OgraniczenieProgramPodwyżka75 709 zł96-9.7%5126 zł100%3357 zł0.484
RozwójProgramObniżka41 083 zł121-2.5%50 768 zł87%-23 658 zł0.484
OgraniczenieProgramBez zmian61 098 zł96-7.9%25 655 zł99%-6399 zł0.487
Bez zmianProgramObniżka45 550 zł109-4.4%46 019 zł91%-18 814 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka68 143 zł100-10.0%14 986 zł99%-2947 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka60 602 zł104-9.6%24 178 zł98%-10 052 zł0.492
Bez zmianBez zmianBez zmian53 998 zł100-8.2%34 929 zł96%-12 367 zł0.518
Szeroki programWstrzymanieBez zmian42 023 zł116-5.8%48 683 zł87%-24 366 zł0.522
●Szeroki programProgramObniżka36 359 zł133-0.5%55 780 zł82%-28 768 zł0.523
OgraniczenieProgramObniżka50 309 zł96-6.5%40 921 zł94%-13 596 zł0.533
RozwójWstrzymanieBez zmian46 743 zł104-7.7%43 676 zł91%-19 260 zł0.549
RozwójBez zmianObniżka39 112 zł112-4.9%54 442 zł86%-24 133 zł0.550
Szeroki programBez zmianObniżka34 413 zł124-3.0%59 425 zł82%-29 214 zł0.560
Bez zmianBez zmianObniżka43 554 zł100-6.8%49 721 zł90%-19 316 zł0.576
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka65 079 zł92-11.4%19 358 zł99%-5194 zł0.581
Głębokie cięcieProgramBez zmian65 752 zł83-10.0%20 869 zł100%-1303 zł0.594
OgraniczenieBez zmianPodwyżka72 904 zł87-12.0%9813 zł100%2275 zł0.605
OgraniczenieBez zmianBez zmian58 741 zł87-10.2%29 848 zł99%-7166 zł0.605
Bez zmianWstrzymanieBez zmian51 206 zł92-9.6%38 932 zł94%-14 419 zł0.608
Głębokie cięcieProgramObniżka54 951 zł83-8.6%36 293 zł98%-8515 zł0.614
Szeroki programWstrzymanieObniżka31 802 zł116-4.4%63 174 zł81%-31 145 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka80 380 zł83-11.8%0 zł100%8473 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka36 511 zł104-6.3%58 178 zł85%-26 052 zł0.621
OgraniczenieBez zmianObniżka48 284 zł87-8.8%44 654 zł93%-14 131 zł0.639
Bez zmianWstrzymanieObniżka40 964 zł92-8.2%53 446 zł88%-21 223 zł0.659
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka69 854 zł79-13.3%14 175 zł100%44 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian55 962 zł79-11.5%33 836 zł98%-9202 zł0.697
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian63 367 zł74-12.3%25 270 zł100%-2102 zł0.714
OgraniczenieWstrzymanieObniżka45 707 zł79-10.2%48 365 zł92%-16 022 zł0.727
Głębokie cięcieBez zmianObniżka52 898 zł74-10.9%40 235 zł98%-9082 zł0.728
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka77 548 zł74-14.0%5021 zł100%7360 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian60 601 zł66-13.6%29 125 zł99%-4122 zł0.805
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka50 333 zł66-12.3%43 814 zł97%-10 958 zł0.819
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka74 510 zł66-15.3%9249 zł100%5144 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 374 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.05 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 8% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.