Dąbrowa Górnicza
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 69 593 zł | 133 | -5.2% | 21 757 zł | 79% | -46 431 zł | 0.253 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 74 624 zł | 121 | -7.1% | 16 297 zł | 82% | -40 980 zł | 0.283 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 66 387 zł | 124 | -7.5% | 28 744 zł | 78% | -46 690 zł | 0.346 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 79 391 zł | 109 | -8.9% | 11 110 zł | 84% | -35 802 zł | 0.366 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 58 413 zł | 121 | -5.2% | 44 563 zł | 77% | -48 817 zł | 0.376 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 53 398 zł | 133 | -3.3% | 49 902 zł | 74% | -54 250 zł | 0.395 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 71 389 zł | 112 | -9.4% | 23 367 zł | 81% | -41 270 zł | 0.401 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 63 164 zł | 109 | -7.1% | 39 496 zł | 79% | -43 657 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 62 884 zł | 116 | -8.9% | 34 798 zł | 77% | -48 681 zł | 0.428 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 50 688 zł | 124 | -5.7% | 56 439 zł | 73% | -54 246 zł | 0.453 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 55 675 zł | 112 | -7.5% | 51 131 zł | 76% | -48 845 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 46 440 zł | 121 | -3.8% | 65 732 zł | 73% | -54 597 zł | 0.483 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 51 180 zł | 109 | -5.7% | 60 677 zł | 75% | -49 451 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 76 128 zł | 100 | -11.2% | 18 306 zł | 83% | -36 123 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 67 899 zł | 104 | -10.8% | 29 459 zł | 80% | -43 247 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 60 398 zł | 100 | -9.4% | 46 094 zł | 78% | -43 716 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 41 437 zł | 133 | -1.8% | 71 057 zł | 68% | -60 016 zł | 0.520 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 47 488 zł | 116 | -7.1% | 62 043 zł | 73% | -56 070 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 52 486 zł | 104 | -8.9% | 56 723 zł | 75% | -50 655 zł | 0.549 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 44 069 zł | 112 | -6.1% | 71 674 zł | 72% | -54 431 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 39 095 zł | 124 | -4.2% | 76 968 zł | 68% | -59 818 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 48 781 zł | 100 | -8.0% | 66 649 zł | 75% | -49 316 zł | 0.579 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 36 118 zł | 116 | -5.7% | 82 195 zł | 66% | -61 519 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 41 104 zł | 104 | -7.5% | 76 888 zł | 70% | -56 118 zł | 0.623 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 398 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.90 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.