Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat m. Dąbrowa Górnicza

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy112 408 mieszkańcówdochody własne 10 793 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-1.48% do -0.46%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-2.02% do 19.08%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (12)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	69 366 zł	132	-4.7%	29 847 zł	79%	-45 864 zł	0.287
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	65 856 zł	137	-4.7%	32 630 zł	78%	-48 646 zł	0.312
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	72 803 zł	119	-6.6%	25 147 zł	81%	-41 164 zł	0.321
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	62 338 zł	150	-2.8%	37 423 zł	76%	-53 439 zł	0.328
	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	69 238 zł	123	-6.8%	28 056 zł	80%	-44 024 zł	0.340
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	76 904 zł	110	-7.5%	21 630 zł	83%	-37 647 zł	0.344
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	76 108 zł	105	-8.7%	20 650 zł	83%	-36 629 zł	0.393
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	75 306 zł	108	-9.1%	21 378 zł	82%	-37 358 zł	0.399
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	53 374 zł	127	-5.5%	54 149 zł	74%	-53 079 zł	0.451
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	56 953 zł	114	-7.4%	51 432 zł	76%	-48 315 zł	0.469
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	50 028 zł	132	-5.5%	58 765 zł	73%	-55 773 zł	0.476
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	60 884 zł	105	-8.3%	46 118 zł	78%	-44 894 zł	0.478
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	46 369 zł	145	-3.6%	61 572 zł	70%	-60 629 zł	0.491
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	53 550 zł	118	-7.5%	56 104 zł	75%	-51 087 zł	0.492
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	60 398 zł	100	-9.4%	48 856 zł	78%	-43 716 zł	0.518
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	59 594 zł	103	-9.9%	49 604 zł	78%	-44 449 zł	0.526
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	44 627 zł	123	-6.0%	69 868 zł	72%	-57 338 zł	0.543
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	48 293 zł	110	-7.8%	67 005 zł	73%	-52 525 zł	0.558
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	52 144 zł	101	-8.8%	61 830 zł	75%	-49 145 zł	0.563
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	41 363 zł	128	-6.0%	74 345 zł	68%	-59 989 zł	0.568
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	44 971 zł	114	-8.0%	71 539 zł	72%	-55 255 zł	0.581
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	37 616 zł	141	-4.0%	77 298 zł	66%	-64 894 zł	0.582

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 336 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.90 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.