Czeladź
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 373 908 zł | 133 | -5.8% | 18 707 zł | 61% | -89 258 zł | 0.165 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 377 932 zł | 121 | -7.7% | 14 410 zł | 62% | -84 961 zł | 0.243 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 363 677 zł | 124 | -8.2% | 76 583 zł | 61% | -87 244 zł | 0.288 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 337 990 zł | 133 | -3.9% | 198 874 zł | 60% | -89 513 zł | 0.325 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 342 004 zł | 121 | -5.8% | 195 016 zł | 60% | -85 228 zł | 0.340 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 381 715 zł | 109 | -9.5% | 10 360 zł | 62% | -80 911 zł | 0.352 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 367 683 zł | 112 | -10.0% | 72 370 zł | 62% | -82 967 zł | 0.375 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 356 511 zł | 116 | -9.5% | 113 201 zł | 61% | -87 355 zł | 0.377 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 345 776 zł | 109 | -7.7% | 191 395 zł | 61% | -81 190 zł | 0.400 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 328 697 zł | 124 | -6.3% | 255 249 zł | 60% | -87 474 zł | 0.414 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 332 693 zł | 112 | -8.2% | 251 407 zł | 60% | -83 210 zł | 0.456 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 360 524 zł | 104 | -11.3% | 108 979 zł | 62% | -83 069 zł | 0.468 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 315 216 zł | 121 | -4.4% | 332 844 zł | 60% | -85 433 zł | 0.479 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 371 448 zł | 100 | -11.8% | 68 402 zł | 62% | -78 937 zł | 0.480 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 311 209 zł | 133 | -2.4% | 336 695 zł | 60% | -89 709 zł | 0.486 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 322 091 zł | 116 | -7.7% | 289 496 zł | 60% | -87 563 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 318 981 zł | 109 | -6.3% | 329 230 zł | 60% | -81 404 zł | 0.507 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 336 448 zł | 100 | -10.0% | 247 803 zł | 61% | -79 192 zł | 0.528 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 326 094 zł | 104 | -9.5% | 285 647 zł | 60% | -83 290 zł | 0.544 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 302 620 zł | 124 | -4.9% | 389 746 zł | 60% | -87 653 zł | 0.553 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 306 608 zł | 112 | -6.8% | 385 911 zł | 60% | -83 397 zł | 0.571 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 296 432 zł | 116 | -6.3% | 422 028 zł | 60% | -87 725 zł | 0.615 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 310 355 zł | 100 | -8.6% | 382 313 zł | 60% | -79 388 zł | 0.618 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 300 428 zł | 104 | -8.2% | 418 186 zł | 60% | -83 461 zł | 0.647 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 312 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej -4.10 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.