HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Czeladź

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy29 503 mieszkańcówdochody własne 6942 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.59% do -0.48%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-36.27% do 61.79%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka373 908 zł133-5.8%18 707 zł61%-89 258 zł0.165
●RozwójProgramPodwyżka377 932 zł121-7.7%14 410 zł62%-84 961 zł0.243
Szeroki programBez zmianPodwyżka363 677 zł124-8.2%76 583 zł61%-87 244 zł0.288
●Szeroki programProgramBez zmian337 990 zł133-3.9%198 874 zł60%-89 513 zł0.325
RozwójProgramBez zmian342 004 zł121-5.8%195 016 zł60%-85 228 zł0.340
●Bez zmianProgramPodwyżka381 715 zł109-9.5%10 360 zł62%-80 911 zł0.352
RozwójBez zmianPodwyżka367 683 zł112-10.0%72 370 zł62%-82 967 zł0.375
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka356 511 zł116-9.5%113 201 zł61%-87 355 zł0.377
Bez zmianProgramBez zmian345 776 zł109-7.7%191 395 zł61%-81 190 zł0.400
Szeroki programBez zmianBez zmian328 697 zł124-6.3%255 249 zł60%-87 474 zł0.414
RozwójBez zmianBez zmian332 693 zł112-8.2%251 407 zł60%-83 210 zł0.456
RozwójWstrzymaniePodwyżka360 524 zł104-11.3%108 979 zł62%-83 069 zł0.468
RozwójProgramObniżka315 216 zł121-4.4%332 844 zł60%-85 433 zł0.479
Bez zmianBez zmianPodwyżka371 448 zł100-11.8%68 402 zł62%-78 937 zł0.480
●OgraniczenieProgramPodwyżka385 655 zł96-11.5%6095 zł63%-76 647 zł0.481
●Szeroki programProgramObniżka311 209 zł133-2.4%336 695 zł60%-89 709 zł0.486
Szeroki programWstrzymanieBez zmian322 091 zł116-7.7%289 496 zł60%-87 563 zł0.489
OgraniczenieProgramBez zmian349 704 zł96-9.7%187 650 zł62%-76 940 zł0.496
Bez zmianProgramObniżka318 981 zł109-6.3%329 230 zł60%-81 404 zł0.507
Bez zmianBez zmianBez zmian336 448 zł100-10.0%247 803 zł61%-79 192 zł0.528
RozwójWstrzymanieBez zmian326 094 zł104-9.5%285 647 zł60%-83 290 zł0.544
Szeroki programBez zmianObniżka302 620 zł124-4.9%389 746 zł60%-87 653 zł0.553
RozwójBez zmianObniżka306 608 zł112-6.8%385 911 zł60%-83 397 zł0.571
OgraniczenieProgramObniżka322 899 zł96-8.3%325 494 zł61%-77 165 zł0.572
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka364 297 zł92-13.1%105 093 zł62%-79 030 zł0.573
OgraniczenieBez zmianPodwyżka375 368 zł87-13.7%64 516 zł63%-74 695 zł0.604
Głębokie cięcieProgramBez zmian353 547 zł83-11.8%183 983 zł63%-72 789 zł0.611
Szeroki programWstrzymanieObniżka296 432 zł116-6.3%422 028 zł60%-87 725 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka389 510 zł83-13.6%1957 zł63%-72 481 zł0.616
Bez zmianBez zmianObniżka310 355 zł100-8.6%382 313 zł60%-79 388 zł0.618
Bez zmianWstrzymanieBez zmian329 856 zł92-11.3%282 035 zł61%-79 263 zł0.622
OgraniczenieBez zmianBez zmian340 355 zł87-12.0%244 077 zł62%-74 965 zł0.627
RozwójWstrzymanieObniżka300 428 zł104-8.2%418 186 zł60%-83 461 zł0.647
Głębokie cięcieProgramObniżka326 733 zł83-10.4%321 835 zł62%-73 024 zł0.662
OgraniczenieBez zmianObniżka314 253 zł87-10.6%378 596 zł61%-75 173 zł0.693
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka368 227 zł79-15.0%101 346 zł63%-74 777 zł0.695
Bez zmianWstrzymanieObniżka304 183 zł92-10.0%414 581 zł60%-79 443 zł0.703
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian333 773 zł79-13.3%278 301 zł62%-75 025 zł0.722
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka379 203 zł74-15.7%60 856 zł63%-70 551 zł0.735
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian344 178 zł74-14.0%240 428 zł63%-70 836 zł0.740
OgraniczenieWstrzymanieObniżka308 089 zł79-12.0%410 855 zł61%-75 216 zł0.784
Głębokie cięcieBez zmianObniżka318 067 zł74-12.7%374 955 zł62%-71 054 zł0.787
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka372 071 zł66-17.0%97 677 zł63%-70 622 zł0.824
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian337 605 zł66-15.3%274 643 zł62%-70 885 zł0.835
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka311 913 zł66-14.0%407 206 zł62%-71 087 zł0.880

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 312 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej -4.10 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.