Będzin
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 49 887 zł | 133 | -4.8% | 17 262 zł | 81% | -30 331 zł | 0.273 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 53 977 zł | 121 | -6.7% | 12 891 zł | 83% | -25 961 zł | 0.292 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 48 098 zł | 124 | -7.1% | 21 549 zł | 80% | -30 072 zł | 0.357 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 57 825 zł | 109 | -8.5% | 8769 zł | 86% | -21 839 zł | 0.369 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 42 703 zł | 121 | -4.8% | 32 429 zł | 78% | -31 413 zł | 0.385 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 52 170 zł | 112 | -9.0% | 17 232 zł | 82% | -25 723 zł | 0.405 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 38 623 zł | 133 | -2.8% | 36 726 zł | 76% | -35 771 zł | 0.411 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 46 540 zł | 109 | -6.7% | 28 380 zł | 81% | -27 303 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 45 869 zł | 116 | -8.5% | 25 562 zł | 79% | -31 244 zł | 0.435 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 37 178 zł | 124 | -5.2% | 40 840 zł | 75% | -35 330 zł | 0.461 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 41 239 zł | 112 | -7.1% | 36 564 zł | 77% | -30 993 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 38 204 zł | 109 | -5.2% | 43 127 zł | 77% | -31 333 zł | 0.486 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 34 374 zł | 121 | -3.3% | 47 167 zł | 74% | -35 434 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 55 999 zł | 100 | -10.8% | 13 192 zł | 86% | -21 621 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 49 949 zł | 104 | -10.3% | 21 266 zł | 82% | -26 885 zł | 0.493 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 45 058 zł | 100 | -9.0% | 32 536 zł | 81% | -26 904 zł | 0.516 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 35 158 zł | 116 | -6.7% | 44 531 zł | 74% | -36 386 zł | 0.525 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 30 302 zł | 133 | -1.4% | 51 454 zł | 70% | -39 783 zł | 0.532 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 39 227 zł | 104 | -8.5% | 40 247 zł | 77% | -32 040 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 33 165 zł | 112 | -5.7% | 50 867 zł | 74% | -34 880 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 29 112 zł | 124 | -3.8% | 55 134 zł | 70% | -39 207 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 36 977 zł | 100 | -7.6% | 46 847 zł | 77% | -30 800 zł | 0.572 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 27 248 zł | 116 | -5.2% | 58 564 zł | 68% | -40 179 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 31 309 zł | 104 | -7.1% | 54 289 zł | 73% | -35 842 zł | 0.617 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 318 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.50 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 58% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.