HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Będzin

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy53 250 mieszkańcówdochody własne 7218 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.42% do -0.43%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-1.45% do 19.75%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka49 887 zł133-4.8%17 262 zł81%-30 331 zł0.273
●RozwójProgramPodwyżka53 977 zł121-6.7%12 891 zł83%-25 961 zł0.292
Szeroki programBez zmianPodwyżka48 098 zł124-7.1%21 549 zł80%-30 072 zł0.357
●Bez zmianProgramPodwyżka57 825 zł109-8.5%8769 zł86%-21 839 zł0.369
RozwójProgramBez zmian42 703 zł121-4.8%32 429 zł78%-31 413 zł0.385
RozwójBez zmianPodwyżka52 170 zł112-9.0%17 232 zł82%-25 723 zł0.405
●Szeroki programProgramBez zmian38 623 zł133-2.8%36 726 zł76%-35 771 zł0.411
Bez zmianProgramBez zmian46 540 zł109-6.7%28 380 zł81%-27 303 zł0.411
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka45 869 zł116-8.5%25 562 zł79%-31 244 zł0.435
Szeroki programBez zmianBez zmian37 178 zł124-5.2%40 840 zł75%-35 330 zł0.461
RozwójBez zmianBez zmian41 239 zł112-7.1%36 564 zł77%-30 993 zł0.468
●OgraniczenieProgramPodwyżka61 843 zł96-10.5%4419 zł89%-17 488 zł0.484
Bez zmianProgramObniżka38 204 zł109-5.2%43 127 zł77%-31 333 zł0.486
OgraniczenieProgramBez zmian50 545 zł96-8.7%24 120 zł84%-22 968 zł0.487
RozwójProgramObniżka34 374 zł121-3.3%47 167 zł74%-35 434 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka55 999 zł100-10.8%13 192 zł86%-21 621 zł0.490
RozwójWstrzymaniePodwyżka49 949 zł104-10.3%21 266 zł82%-26 885 zł0.493
Bez zmianBez zmianBez zmian45 058 zł100-9.0%32 536 zł81%-26 904 zł0.516
Szeroki programWstrzymanieBez zmian35 158 zł116-6.7%44 531 zł74%-36 386 zł0.525
OgraniczenieProgramObniżka42 199 zł96-7.3%38 878 zł80%-27 009 zł0.530
●Szeroki programProgramObniżka30 302 zł133-1.4%51 454 zł70%-39 783 zł0.532
RozwójWstrzymanieBez zmian39 227 zł104-8.5%40 247 zł77%-32 040 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka33 165 zł112-5.7%50 867 zł74%-34 880 zł0.548
Szeroki programBez zmianObniżka29 112 zł124-3.8%55 134 zł70%-39 207 zł0.563
Bez zmianBez zmianObniżka36 977 zł100-7.6%46 847 zł77%-30 800 zł0.572
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka53 786 zł92-12.1%17 217 zł85%-22 775 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian54 462 zł83-10.8%20 135 zł86%-18 734 zł0.593
OgraniczenieBez zmianBez zmian49 041 zł87-11.0%28 300 zł84%-22 593 zł0.602
OgraniczenieBez zmianPodwyżka59 995 zł87-12.8%8940 zł89%-17 295 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian43 054 zł92-10.3%36 210 zł79%-27 942 zł0.604
Głębokie cięcieProgramObniżka46 107 zł83-9.4%35 033 zł83%-22 787 zł0.611
Szeroki programWstrzymanieObniżka27 248 zł116-5.2%58 564 zł68%-40 179 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka65 773 zł83-12.6%222 zł94%-13 240 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka31 309 zł104-7.1%54 289 zł73%-35 842 zł0.617
OgraniczenieBez zmianObniżka40 950 zł87-9.6%42 646 zł80%-26 500 zł0.633
Bez zmianWstrzymanieObniżka35 128 zł92-9.0%50 260 zł76%-31 753 zł0.652
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka57 793 zł79-14.1%12 955 zł87%-18 436 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian47 047 zł79-12.3%31 963 zł83%-23 619 zł0.693
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian52 938 zł74-13.0%24 477 zł86%-18 382 zł0.711
OgraniczenieWstrzymanieObniżka39 111 zł79-11.0%46 024 zł79%-27 442 zł0.720
Głębokie cięcieBez zmianObniżka44 837 zł74-11.7%38 939 zł83%-22 301 zł0.722
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka63 905 zł74-14.8%4928 zł94%-13 069 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian50 953 zł66-14.3%28 042 zł86%-19 398 zł0.802
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka43 007 zł66-13.0%42 244 zł82%-23 231 zł0.812
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka61 711 zł66-16.1%8844 zł93%-14 199 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 318 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.50 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 58% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.