Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat będziński

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy143 640 mieszkańcówdochody własne 7535 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.79% do -0.19%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów0.77% do 17.34%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (13)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	48 874 zł	132	+0.0%	23 983 zł	87%	-19 326 zł	0.307
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	51 963 zł	119	-2.0%	20 127 zł	90%	-15 470 zł	0.332
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	46 124 zł	137	+0.0%	26 322 zł	85%	-21 665 zł	0.334
●	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	49 177 zł	123	-2.2%	22 548 zł	88%	-17 858 zł	0.353
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	54 998 zł	110	-2.9%	17 408 zł	94%	-12 751 zł	0.354
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	42 979 zł	150	+2.0%	30 242 zł	82%	-25 585 zł	0.358
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	54 963 zł	105	-4.1%	16 407 zł	94%	-11 724 zł	0.398
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	54 007 zł	108	-4.6%	17 314 zł	94%	-12 632 zł	0.406
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	38 013 zł	127	-0.8%	39 180 zł	82%	-25 102 zł	0.455
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	41 202 zł	114	-2.7%	36 400 zł	85%	-21 191 zł	0.468
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	44 117 zł	105	-3.7%	32 714 zł	86%	-18 549 zł	0.478
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	35 378 zł	132	-0.8%	42 508 zł	80%	-27 368 zł	0.481
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	38 530 zł	118	-2.9%	39 766 zł	83%	-23 507 zł	0.491
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	32 133 zł	145	+1.2%	45 350 zł	76%	-31 342 zł	0.502
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	44 301 zł	100	-4.9%	33 717 zł	88%	-17 390 zł	0.513
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	43 343 zł	103	-5.3%	34 636 zł	86%	-18 300 zł	0.523
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	32 141 zł	123	-1.3%	48 781 zł	78%	-28 379 zł	0.537
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	35 391 zł	110	-3.2%	45 908 zł	81%	-24 429 zł	0.547
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	38 250 zł	101	-4.2%	42 310 zł	84%	-21 821 zł	0.554
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	29 564 zł	128	-1.3%	52 020 zł	75%	-30 611 zł	0.562
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	32 776 zł	114	-3.4%	49 186 zł	79%	-26 711 zł	0.571
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	26 257 zł	141	+0.7%	54 955 zł	73%	-34 624 zł	0.582

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 280 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.21 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 40% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.