Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat m. Rybnik

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy129 817 mieszkańcówdochody własne 10 963 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-2% do 0.4%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-9.01% do 28.83%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (12)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	120 947 zł	132	-3.1%	30 927 zł	71%	-81 617 zł	0.258
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	116 977 zł	137	-3.1%	33 468 zł	70%	-84 142 zł	0.282
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	113 877 zł	150	-1.1%	38 613 zł	69%	-89 303 zł	0.289
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	123 965 zł	119	-5.0%	25 865 zł	73%	-76 550 zł	0.304
	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	119 943 zł	123	-5.2%	28 527 zł	72%	-79 160 zł	0.322
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	128 539 zł	110	-6.0%	22 574 zł	74%	-73 263 zł	0.332
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	126 852 zł	105	-7.1%	21 012 zł	74%	-71 658 zł	0.384
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	126 057 zł	108	-7.6%	21 726 zł	74%	-72 374 zł	0.390
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	100 319 zł	127	-3.9%	73 584 zł	67%	-85 915 zł	0.445
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	103 515 zł	114	-5.8%	72 979 zł	69%	-80 811 zł	0.470
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	96 550 zł	132	-3.9%	80 345 zł	66%	-88 378 zł	0.470
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	93 272 zł	145	-1.9%	81 041 zł	65%	-93 576 zł	0.478
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	107 882 zł	105	-6.7%	65 510 zł	70%	-77 595 zł	0.479
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	99 693 zł	118	-6.0%	79 779 zł	67%	-83 358 zł	0.493
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	106 581 zł	100	-7.9%	72 499 zł	70%	-75 881 zł	0.523
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	105 782 zł	103	-8.3%	73 242 zł	70%	-76 601 zł	0.530
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	89 128 zł	123	-4.4%	101 887 zł	65%	-88 676 zł	0.550
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	92 432 zł	110	-6.3%	101 035 zł	66%	-83 537 zł	0.569
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	96 698 zł	101	-7.2%	93 806 zł	68%	-80 347 zł	0.574
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	85 461 zł	128	-4.4%	108 407 zł	64%	-91 110 zł	0.575
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	82 076 zł	141	-2.4%	109 350 zł	63%	-96 343 zł	0.582
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	88 710 zł	114	-6.5%	107 596 zł	65%	-86 057 zł	0.593

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 330 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.40 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 85% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.