Jastrzębie-Zdrój
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 78 133 zł | 133 | -6.8% | 20 384 zł | 79% | -48 875 zł | 0.248 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 82 829 zł | 121 | -8.7% | 15 248 zł | 81% | -43 748 zł | 0.280 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 74 972 zł | 124 | -9.2% | 28 053 zł | 79% | -48 826 zł | 0.342 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 87 269 zł | 109 | -10.5% | 10 377 zł | 83% | -38 886 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 67 068 zł | 121 | -6.8% | 45 043 zł | 77% | -50 280 zł | 0.375 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 62 386 zł | 133 | -5.0% | 49 998 zł | 75% | -55 389 zł | 0.392 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 79 644 zł | 112 | -11.0% | 22 993 zł | 81% | -43 727 zł | 0.399 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 71 494 zł | 109 | -8.7% | 40 350 zł | 79% | -45 435 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 71 649 zł | 116 | -10.5% | 34 359 zł | 77% | -50 503 zł | 0.425 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 59 703 zł | 124 | -7.3% | 57 208 zł | 75% | -55 118 zł | 0.451 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 64 361 zł | 112 | -9.2% | 52 280 zł | 76% | -50 036 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 55 422 zł | 121 | -5.4% | 67 520 zł | 74% | -55 097 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 84 060 zł | 100 | -12.8% | 18 195 zł | 83% | -38 892 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 59 838 zł | 109 | -7.3% | 62 839 zł | 76% | -50 266 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 76 332 zł | 104 | -12.3% | 29 286 zł | 80% | -45 390 zł | 0.490 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 56 671 zł | 116 | -8.7% | 63 028 zł | 73% | -56 651 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 50 750 zł | 133 | -3.5% | 72 464 zł | 70% | -60 194 zł | 0.519 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 68 763 zł | 100 | -11.0% | 47 614 zł | 79% | -45 219 zł | 0.519 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 61 339 zł | 104 | -10.5% | 58 089 zł | 76% | -51 556 zł | 0.549 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 53 069 zł | 112 | -7.8% | 74 102 zł | 73% | -54 690 zł | 0.552 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 48 422 zł | 124 | -5.9% | 79 018 zł | 70% | -59 758 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 57 461 zł | 100 | -9.6% | 69 447 zł | 76% | -49 885 zł | 0.581 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 45 605 zł | 116 | -7.3% | 84 446 zł | 68% | -61 185 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 50 262 zł | 104 | -9.2% | 79 518 zł | 71% | -56 104 zł | 0.624 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 370 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.49 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.