Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat m. Jastrzębie-Zdrój

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy81 338 mieszkańcówdochody własne 9456 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-2.67% do 0.38%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-2.72% do 22.32%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (12)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	77 791 zł	132	-6.4%	28 189 zł	79%	-48 342 zł	0.282
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	74 423 zł	137	-6.4%	30 785 zł	78%	-50 907 zł	0.307
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	80 953 zł	119	-8.2%	23 687 zł	81%	-43 822 zł	0.318
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	71 190 zł	150	-4.5%	35 363 zł	76%	-55 509 zł	0.323
	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	77 538 zł	123	-8.4%	26 365 zł	79%	-46 463 zł	0.337
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	84 794 zł	110	-9.2%	20 487 zł	82%	-40 640 zł	0.342
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	83 999 zł	105	-10.3%	19 346 zł	83%	-39 456 zł	0.391
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	83 139 zł	108	-10.7%	20 133 zł	82%	-40 245 zł	0.397
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	62 280 zł	127	-7.1%	53 508 zł	76%	-54 212 zł	0.450
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	65 580 zł	114	-9.0%	51 152 zł	77%	-49 638 zł	0.469
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	59 069 zł	132	-7.1%	58 165 zł	74%	-56 702 zł	0.475
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	69 259 zł	105	-9.9%	45 897 zł	78%	-46 538 zł	0.478
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	55 698 zł	145	-5.2%	60 602 zł	71%	-61 357 zł	0.489
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	62 320 zł	118	-9.2%	55 865 zł	76%	-52 204 zł	0.492
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	68 763 zł	100	-11.0%	49 068 zł	79%	-45 219 zł	0.519
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	67 900 zł	103	-11.4%	49 884 zł	78%	-46 011 zł	0.527
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	53 851 zł	123	-7.6%	69 917 zł	72%	-57 707 zł	0.544
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	57 234 zł	110	-9.4%	67 583 zł	75%	-53 092 zł	0.559
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	60 835 zł	101	-10.4%	62 494 zł	76%	-50 026 zł	0.564
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	50 719 zł	128	-7.6%	74 442 zł	70%	-60 161 zł	0.569
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	47 264 zł	141	-5.7%	76 899 zł	67%	-64 858 zł	0.582
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	54 052 zł	114	-9.6%	72 154 zł	73%	-55 623 zł	0.583

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 312 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.49 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.