Przestrzeń decyzji · gmina

Gorzyce

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy21 133 mieszkańcówdochody własne 6728 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.72% do 1.01%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-4.8% do 25.72%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	69 327 zł	133	+6.0%	16 851 zł	78%	-37 183 zł	0.256
●	Rozwój	Program	Podwyżka	73 239 zł	121	+3.9%	12 673 zł	79%	-33 005 zł	0.283
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	67 182 zł	124	+3.3%	22 879 zł	78%	-36 510 zł	0.346
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	76 913 zł	109	+1.8%	8739 zł	82%	-29 071 zł	0.366
	Rozwój	Program	Bez zmian	60 991 zł	121	+6.0%	38 216 zł	77%	-37 176 zł	0.379
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	71 077 zł	112	+1.3%	18 792 zł	79%	-32 352 zł	0.400
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	57 088 zł	133	+8.1%	42 312 zł	74%	-41 343 zł	0.400
	Bez zmian	Program	Bez zmian	64 656 zł	109	+3.9%	34 363 zł	79%	-33 253 zł	0.410
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	64 840 zł	116	+1.8%	28 124 zł	77%	-37 337 zł	0.425
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	55 309 zł	124	+5.4%	48 493 zł	74%	-40 529 zł	0.455
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	59 195 zł	112	+3.3%	44 416 zł	77%	-36 382 zł	0.467
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	74 733 zł	100	-0.7%	14 948 zł	82%	-28 438 zł	0.488
	Rozwój	Program	Obniżka	51 937 zł	121	+7.5%	57 762 zł	73%	-40 252 zł	0.488
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	68 741 zł	104	-0.2%	24 030 zł	79%	-33 171 zł	0.488
	Bez zmian	Program	Obniżka	55 594 zł	109	+5.4%	53 916 zł	75%	-36 337 zł	0.490
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	62 842 zł	100	+1.3%	40 582 zł	79%	-32 478 zł	0.518
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	53 188 zł	116	+3.9%	53 290 zł	73%	-41 266 zł	0.519
●	Szeroki program	Program	Obniżka	48 040 zł	133	+9.7%	61 851 zł	70%	-44 412 zł	0.527
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	57 080 zł	104	+1.8%	49 206 zł	76%	-37 110 zł	0.546
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	50 412 zł	112	+4.9%	63 403 zł	73%	-39 354 zł	0.552
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	46 533 zł	124	+7.0%	67 472 zł	70%	-43 493 zł	0.563
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	54 052 zł	100	+2.8%	59 576 zł	76%	-35 458 zł	0.578
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	44 575 zł	116	+5.4%	71 937 zł	69%	-44 164 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	48 461 zł	104	+3.3%	67 860 zł	72%	-40 016 zł	0.621

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 302 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.21 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 65% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.