Przestrzeń decyzji · gmina

Gaszowice

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy9882 mieszkańcówdochody własne 7719 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.26% do 1.15%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-2.38% do 28.52%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	110 580 zł	133	+9.2%	17 551 zł	84%	-30 361 zł	0.228
●	Rozwój	Program	Podwyżka	114 729 zł	121	+7.0%	13 107 zł	86%	-25 917 zł	0.270
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	107 058 zł	124	+6.5%	27 051 zł	84%	-30 108 zł	0.329
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	118 632 zł	109	+4.9%	8914 zł	90%	-21 724 zł	0.361
	Rozwój	Program	Bez zmian	98 219 zł	121	+9.2%	48 238 zł	82%	-31 586 zł	0.368
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	94 081 zł	133	+11.3%	52 598 zł	81%	-36 018 zł	0.379
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	111 187 zł	112	+4.4%	22 702 zł	86%	-25 687 zł	0.392
	Bez zmian	Program	Bez zmian	102 113 zł	109	+7.0%	44 128 zł	85%	-27 405 zł	0.407
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	103 802 zł	116	+4.9%	34 203 zł	83%	-31 300 zł	0.412
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	91 046 zł	124	+8.6%	61 575 zł	81%	-35 577 zł	0.444
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	95 164 zł	112	+6.5%	57 238 zł	82%	-31 168 zł	0.464
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	107 938 zł	104	+2.8%	29 846 zł	86%	-26 869 zł	0.483
	Rozwój	Program	Obniżka	86 007 zł	121	+10.8%	74 593 zł	80%	-35 767 zł	0.485
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	115 071 zł	100	+2.3%	18 603 zł	89%	-21 516 zł	0.486
	Bez zmian	Program	Obniżka	89 893 zł	109	+8.6%	70 491 zł	82%	-31 595 zł	0.495
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	88 082 zł	116	+7.0%	68 134 zł	80%	-36 651 zł	0.511
●	Szeroki program	Program	Obniżka	81 876 zł	133	+13.0%	78 944 zł	79%	-40 190 zł	0.515
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	99 038 zł	100	+4.4%	53 150 zł	85%	-27 010 zł	0.521
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	92 208 zł	104	+4.9%	63 788 zł	82%	-32 233 zł	0.546
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	83 313 zł	112	+8.1%	82 850 zł	80%	-35 211 zł	0.557
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	79 202 zł	124	+10.3%	87 178 zł	79%	-39 611 zł	0.560
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	87 179 zł	100	+6.0%	78 770 zł	82%	-31 061 zł	0.589
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	76 455 zł	116	+8.6%	93 294 zł	78%	-40 598 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	80 573 zł	104	+6.5%	88 957 zł	79%	-36 189 zł	0.628

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 322 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.76 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 47% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.