Czerwionka-Leszczyny
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 55 203 zł | 133 | -1.6% | 16 591 zł | 76% | -37 997 zł | 0.270 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 59 031 zł | 121 | -3.6% | 12 487 zł | 79% | -33 893 zł | 0.290 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 53 512 zł | 124 | -4.1% | 21 318 zł | 77% | -37 283 zł | 0.354 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 62 622 zł | 109 | -5.5% | 8625 zł | 80% | -30 031 zł | 0.368 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 48 245 zł | 121 | -1.6% | 34 009 zł | 75% | -37 765 zł | 0.384 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 57 324 zł | 112 | -6.0% | 17 257 zł | 79% | -33 197 zł | 0.403 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 44 426 zł | 133 | +0.4% | 38 007 zł | 71% | -41 858 zł | 0.410 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 51 827 zł | 109 | -3.6% | 30 252 zł | 77% | -33 915 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 51 466 zł | 116 | -5.5% | 25 718 zł | 76% | -38 067 zł | 0.432 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 43 060 zł | 124 | -2.1% | 43 012 zł | 71% | -41 012 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 46 862 zł | 112 | -4.1% | 39 032 zł | 75% | -36 937 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 43 849 zł | 109 | -2.1% | 46 916 zł | 73% | -36 779 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 60 899 zł | 100 | -7.8% | 13 443 zł | 80% | -29 354 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 40 273 zł | 121 | -0.1% | 50 666 zł | 70% | -40 622 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 55 285 zł | 104 | -7.4% | 21 649 zł | 78% | -33 973 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 50 429 zł | 100 | -6.0% | 35 293 zł | 77% | -33 104 zł | 0.516 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 41 211 zł | 116 | -3.6% | 47 082 zł | 70% | -41 710 zł | 0.523 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 36 460 zł | 133 | +1.9% | 54 657 zł | 67% | -44 706 zł | 0.532 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 45 021 zł | 104 | -5.5% | 43 094 zł | 73% | -37 627 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 39 131 zł | 112 | -2.6% | 55 209 zł | 70% | -39 696 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 35 335 zł | 124 | -0.6% | 59 181 zł | 67% | -43 762 zł | 0.564 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 42 691 zł | 100 | -4.5% | 51 477 zł | 73% | -35 871 zł | 0.573 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 33 633 zł | 116 | -2.1% | 62 964 zł | 65% | -44 397 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 37 435 zł | 104 | -4.1% | 58 984 zł | 69% | -40 322 zł | 0.617 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 295 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.88 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 71% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.