Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat m. Siemianowice Śląskie

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy62 817 mieszkańcówdochody własne 8312 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-1.97% do 0.14%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-3.41% do 23.17%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (12)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	71 281 zł	132	-4.2%	26 003 zł	79%	-43 643 zł	0.287
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	68 183 zł	137	-4.2%	28 345 zł	77%	-45 976 zł	0.313
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	74 312 zł	119	-6.1%	21 758 zł	79%	-39 397 zł	0.321
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	65 089 zł	150	-2.3%	32 654 zł	75%	-50 294 zł	0.331
	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	71 172 zł	123	-6.3%	24 195 zł	79%	-41 793 zł	0.341
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	77 773 zł	110	-7.1%	18 943 zł	81%	-36 583 zł	0.345
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	77 242 zł	105	-8.2%	17 674 zł	82%	-35 282 zł	0.392
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	76 326 zł	108	-8.6%	18 530 zł	81%	-36 139 zł	0.399
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	57 559 zł	127	-5.0%	49 239 zł	74%	-48 392 zł	0.451
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	60 713 zł	114	-6.9%	47 171 zł	76%	-44 101 zł	0.468
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	54 601 zł	132	-5.0%	53 590 zł	72%	-50 661 zł	0.477
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	64 030 zł	105	-7.8%	42 377 zł	78%	-41 356 zł	0.478
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	57 713 zł	118	-7.1%	51 560 zł	75%	-46 433 zł	0.492
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	51 385 zł	145	-3.1%	55 761 zł	70%	-55 023 zł	0.492
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	63 766 zł	100	-8.9%	45 206 zł	78%	-39 941 zł	0.517
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	62 847 zł	103	-9.4%	46 082 zł	78%	-40 801 zł	0.526
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	50 136 zł	123	-5.5%	64 478 zł	71%	-51 207 zł	0.542
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	53 364 zł	110	-7.4%	62 270 zł	74%	-46 882 zł	0.556
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	56 611 zł	101	-8.3%	57 611 zł	76%	-44 166 zł	0.562
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	47 248 zł	128	-5.5%	68 694 zł	69%	-53 447 zł	0.567
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	50 433 zł	114	-7.5%	66 525 zł	72%	-49 185 zł	0.580
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	43 957 zł	141	-3.5%	70 971 zł	66%	-57 844 zł	0.582

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 292 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.31 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 64% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.