Katowice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 76 190 zł | 133 | -3.6% | 23 284 zł | 93% | -20 813 zł | 0.249 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 81 507 zł | 121 | -5.6% | 17 467 zł | 98% | -15 007 zł | 0.281 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 72 535 zł | 124 | -6.0% | 29 344 zł | 93% | -22 161 zł | 0.344 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 86 555 zł | 109 | -7.4% | 11 932 zł | 99% | -9482 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 63 723 zł | 121 | -3.6% | 43 073 zł | 90% | -26 289 zł | 0.374 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 58 423 zł | 133 | -1.7% | 48 739 zł | 86% | -32 074 zł | 0.391 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 77 822 zł | 112 | -7.9% | 23 620 zł | 97% | -16 390 zł | 0.400 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 68 753 zł | 109 | -5.6% | 37 699 zł | 93% | -20 785 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 68 638 zł | 116 | -7.4% | 35 030 zł | 91% | -24 962 zł | 0.426 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 55 314 zł | 124 | -4.1% | 54 359 zł | 86% | -33 055 zł | 0.451 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 60 583 zł | 112 | -6.0% | 48 742 zł | 88% | -27 305 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 50 592 zł | 121 | -2.2% | 62 363 zł | 84% | -34 611 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 55 609 zł | 109 | -4.1% | 57 003 zł | 87% | -29 122 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 82 838 zł | 100 | -9.7% | 18 175 zł | 99% | -10 899 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 73 938 zł | 104 | -9.3% | 29 291 zł | 95% | -19 175 zł | 0.491 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 45 304 zł | 133 | -0.2% | 68 001 zł | 81% | -40 381 zł | 0.517 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 65 583 zł | 100 | -7.9% | 43 402 zł | 92% | -21 835 zł | 0.520 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 51 749 zł | 116 | -5.6% | 59 576 zł | 84% | -35 625 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 57 032 zł | 104 | -7.4% | 53 945 zł | 87% | -29 860 zł | 0.550 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 47 856 zł | 112 | -4.6% | 67 451 zł | 83% | -35 356 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 42 600 zł | 124 | -2.7% | 73 054 zł | 80% | -41 090 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 52 843 zł | 100 | -6.5% | 62 125 zł | 86% | -29 900 zł | 0.580 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 39 281 zł | 116 | -4.1% | 77 921 zł | 77% | -43 491 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 44 550 zł | 104 | -6.0% | 72 304 zł | 82% | -37 741 zł | 0.624 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 423 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.66 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 21% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.