HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Katowice

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy278 885 mieszkańcówdochody własne 11 938 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.67% do 0.06%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów2.18% do 15.85%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka76 190 zł133-3.6%23 284 zł93%-20 813 zł0.249
●RozwójProgramPodwyżka81 507 zł121-5.6%17 467 zł98%-15 007 zł0.281
Szeroki programBez zmianPodwyżka72 535 zł124-6.0%29 344 zł93%-22 161 zł0.344
●Bez zmianProgramPodwyżka86 555 zł109-7.4%11 932 zł99%-9482 zł0.365
RozwójProgramBez zmian63 723 zł121-3.6%43 073 zł90%-26 289 zł0.374
●Szeroki programProgramBez zmian58 423 zł133-1.7%48 739 zł86%-32 074 zł0.391
RozwójBez zmianPodwyżka77 822 zł112-7.9%23 620 zł97%-16 390 zł0.400
Bez zmianProgramBez zmian68 753 zł109-5.6%37 699 zł93%-20 785 zł0.408
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka68 638 zł116-7.4%35 030 zł91%-24 962 zł0.426
Szeroki programBez zmianBez zmian55 314 zł124-4.1%54 359 zł86%-33 055 zł0.451
RozwójBez zmianBez zmian60 583 zł112-6.0%48 742 zł88%-27 305 zł0.466
RozwójProgramObniżka50 592 zł121-2.2%62 363 zł84%-34 611 zł0.482
●OgraniczenieProgramPodwyżka92 012 zł96-9.5%5881 zł100%-3443 zł0.484
OgraniczenieProgramBez zmian74 189 zł96-7.6%31 850 zł97%-14 772 zł0.488
Bez zmianProgramObniżka55 609 zł109-4.1%57 003 zł87%-29 122 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka82 838 zł100-9.7%18 175 zł99%-10 899 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka73 938 zł104-9.3%29 291 zł95%-19 175 zł0.491
●Szeroki programProgramObniżka45 304 zł133-0.2%68 001 zł81%-40 381 zł0.517
Bez zmianBez zmianBez zmian65 583 zł100-7.9%43 402 zł92%-21 835 zł0.520
Szeroki programWstrzymanieBez zmian51 749 zł116-5.6%59 576 zł84%-35 625 zł0.520
OgraniczenieProgramObniżka61 029 zł96-6.2%51 171 zł91%-23 129 zł0.535
RozwójWstrzymanieBez zmian57 032 zł104-7.4%53 945 zł87%-29 860 zł0.550
RozwójBez zmianObniżka47 856 zł112-4.6%67 451 zł83%-35 356 zł0.551
Szeroki programBez zmianObniżka42 600 zł124-2.7%73 054 zł80%-41 090 zł0.558
Bez zmianBez zmianObniżka52 843 zł100-6.5%62 125 zł86%-29 900 zł0.580
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka78 968 zł92-11.1%23 831 zł98%-13 669 zł0.581
Głębokie cięcieProgramBez zmian79 480 zł83-9.7%26 400 zł99%-8929 zł0.595
OgraniczenieBez zmianPodwyżka88 260 zł87-11.7%12 235 zł99%-4900 zł0.605
OgraniczenieBez zmianBez zmian70 983 zł87-9.9%37 591 zł96%-15 862 zł0.607
Bez zmianWstrzymanieBez zmian62 044 zł92-9.3%48 590 zł91%-24 374 zł0.610
Szeroki programWstrzymanieObniżka39 281 zł116-4.1%77 921 zł77%-43 491 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka97 324 zł83-11.6%0 zł100%2425 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka66 305 zł83-8.4%45 915 zł95%-17 304 zł0.618
RozwójWstrzymanieObniżka44 550 zł104-6.0%72 304 zł82%-37 741 zł0.624
OgraniczenieBez zmianObniżka58 227 zł87-8.6%56 333 zł90%-23 947 zł0.643
Bez zmianWstrzymanieObniżka49 550 zł92-7.9%66 964 zł85%-32 270 zł0.663
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka84 406 zł79-13.1%17 877 zł99%-7650 zł0.695
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian67 460 zł79-11.3%42 762 zł94%-18 382 zł0.700
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian76 240 zł74-12.0%32 398 zł99%-10 057 zł0.716
Głębokie cięcieBez zmianObniżka63 469 zł74-10.7%51 333 zł93%-18 160 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka54 950 zł79-9.9%61 154 zł88%-26 298 zł0.733
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka93 538 zł74-13.8%6781 zł100%930 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian72 733 zł66-13.3%37 411 zł98%-12 558 zł0.808
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka89 699 zł66-15.1%12 263 zł100%-1801 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka60 207 zł66-12.0%55 998 zł92%-20 492 zł0.824

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 423 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.66 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 21% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.