Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat m. Katowice

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy278 885 mieszkańcówdochody własne 11 938 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-1.67% do 0.06%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów2.18% do 15.85%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (12)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	75 979 zł	132	-3.2%	31 262 zł	94%	-20 319 zł	0.282
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	72 224 zł	137	-3.2%	34 526 zł	92%	-23 566 zł	0.307
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	79 529 zł	119	-5.1%	26 587 zł	97%	-15 637 zł	0.318
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	68 584 zł	150	-1.2%	39 294 zł	89%	-28 351 zł	0.322
	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	75 715 zł	123	-5.3%	29 969 zł	95%	-18 967 zł	0.337
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	83 977 zł	110	-6.0%	22 475 zł	99%	-11 532 zł	0.342
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	82 934 zł	105	-7.2%	22 124 zł	99%	-11 136 zł	0.391
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	82 184 zł	108	-7.6%	22 789 zł	98%	-11 803 zł	0.397
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	58 317 zł	127	-3.9%	54 164 zł	86%	-31 209 zł	0.450
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	62 023 zł	114	-5.8%	50 792 zł	89%	-26 431 zł	0.469
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	54 743 zł	132	-3.9%	58 634 zł	85%	-34 333 zł	0.475
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	66 284 zł	105	-6.8%	45 488 zł	92%	-22 457 zł	0.478
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	50 948 zł	145	-2.0%	62 106 zł	83%	-39 213 zł	0.489
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	58 387 zł	118	-6.0%	55 334 zł	87%	-29 640 zł	0.492
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	65 583 zł	100	-7.9%	47 587 zł	92%	-21 835 zł	0.519
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	64 829 zł	103	-8.4%	48 267 zł	92%	-22 506 zł	0.526
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	48 640 zł	123	-4.4%	68 400 zł	83%	-37 464 zł	0.545
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	52 441 zł	110	-6.3%	64 893 zł	86%	-32 620 zł	0.560
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	56 614 zł	101	-7.3%	59 728 zł	87%	-28 704 zł	0.565
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	45 155 zł	128	-4.4%	72 742 zł	81%	-40 529 zł	0.569
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	41 264 zł	141	-2.5%	76 350 zł	77%	-45 475 zł	0.582
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	48 894 zł	114	-6.5%	69 308 zł	83%	-35 770 zł	0.583

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 354 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.66 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 19% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.