Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat m. Chorzów

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy99 420 mieszkańcówdochody własne 10 107 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-2.3% do 0.12%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-2.14% do 21.42%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (12)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	79 822 zł	132	-5.9%	29 079 zł	80%	-46 747 zł	0.280
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	76 329 zł	137	-5.9%	31 788 zł	79%	-49 436 zł	0.305
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	83 066 zł	119	-7.8%	24 475 zł	82%	-42 134 zł	0.317
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	73 009 zł	150	-4.0%	36 468 zł	77%	-54 136 zł	0.320
	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	79 522 zł	123	-8.0%	27 287 zł	81%	-44 902 zł	0.336
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	87 092 zł	110	-8.7%	21 098 zł	83%	-38 766 zł	0.342
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	86 186 zł	105	-9.8%	20 056 zł	84%	-37 683 zł	0.390
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	85 355 zł	108	-10.2%	20 812 zł	83%	-38 441 zł	0.397
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	63 511 zł	127	-6.6%	54 925 zł	76%	-53 390 zł	0.449
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	66 899 zł	114	-8.5%	52 485 zł	78%	-48 718 zł	0.469
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	60 183 zł	132	-6.6%	59 673 zł	75%	-55 996 zł	0.475
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	70 754 zł	105	-9.4%	47 091 zł	79%	-45 439 zł	0.478
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	56 719 zł	145	-4.7%	62 238 zł	72%	-60 755 zł	0.488
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	63 519 zł	118	-8.7%	57 300 zł	76%	-51 402 zł	0.492
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	70 163 zł	100	-10.5%	50 291 zł	79%	-44 207 zł	0.519
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	69 329 zł	103	-11.0%	51 074 zł	79%	-44 967 zł	0.527
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	54 629 zł	123	-7.1%	71 688 zł	73%	-57 323 zł	0.544
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	58 106 zł	110	-9.0%	69 209 zł	76%	-52 606 zł	0.560
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	61 879 zł	101	-9.9%	63 963 zł	76%	-49 365 zł	0.565
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	51 384 zł	128	-7.1%	76 304 zł	71%	-59 891 zł	0.569
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	47 832 zł	141	-5.2%	78 867 zł	69%	-64 695 zł	0.582
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	54 807 zł	114	-9.2%	73 876 zł	74%	-55 252 zł	0.584

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 323 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.59 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 60% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.