Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat m. Zabrze

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy152 461 mieszkańcówdochody własne 8663 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-4.89% do 1.74%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-0.9% do 16.73%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (13)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	42 675 zł	132	-9.7%	27 745 zł	78%	-45 521 zł	0.308
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	46 038 zł	119	-11.5%	23 327 zł	80%	-41 100 zł	0.334
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	39 715 zł	137	-9.7%	30 342 zł	77%	-48 087 zł	0.334
●	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	43 029 zł	123	-11.7%	26 018 zł	78%	-43 747 zł	0.354
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	49 409 zł	110	-12.4%	20 149 zł	82%	-37 960 zł	0.355
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	36 286 zł	150	-7.8%	34 839 zł	75%	-52 587 zł	0.358
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	49 288 zł	105	-13.4%	19 074 zł	83%	-36 834 zł	0.399
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	48 397 zł	108	-13.9%	19 881 zł	82%	-37 643 zł	0.406
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	30 889 zł	127	-10.4%	44 351 zł	72%	-51 478 zł	0.455
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	34 359 zł	114	-12.2%	41 128 zł	76%	-47 001 zł	0.468
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	37 601 zł	105	-13.1%	36 881 zł	77%	-43 943 zł	0.478
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	28 055 zł	132	-10.4%	48 042 zł	69%	-53 968 zł	0.481
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	31 474 zł	118	-12.4%	44 889 zł	73%	-49 573 zł	0.492
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	24 519 zł	145	-8.6%	51 342 zł	66%	-58 523 zł	0.502
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	37 717 zł	100	-14.1%	38 048 zł	77%	-42 681 zł	0.514
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	36 822 zł	103	-14.6%	38 867 zł	77%	-43 493 zł	0.523
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	24 443 zł	123	-10.9%	55 014 zł	67%	-55 017 zł	0.538
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	27 980 zł	110	-12.6%	51 688 zł	71%	-50 498 zł	0.548
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	31 161 zł	101	-13.5%	47 537 zł	74%	-47 474 zł	0.554
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	21 671 zł	128	-10.9%	58 608 zł	64%	-57 471 zł	0.563
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	25 156 zł	114	-12.8%	55 354 zł	68%	-53 035 zł	0.571
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	18 068 zł	141	-9.0%	62 012 zł	62%	-62 068 zł	0.582

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 307 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.88 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 64% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.