Gliwice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 75 431 zł | 133 | -5.1% | 23 956 zł | 58% | -108 285 zł | 0.250 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 80 662 zł | 121 | -7.0% | 18 259 zł | 60% | -102 587 zł | 0.281 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 71 906 zł | 124 | -7.4% | 35 724 zł | 58% | -106 963 zł | 0.344 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 85 625 zł | 109 | -8.8% | 12 839 zł | 62% | -97 167 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 63 344 zł | 121 | -5.1% | 63 284 zł | 57% | -105 996 zł | 0.375 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 58 130 zł | 133 | -3.1% | 68 841 zł | 55% | -111 674 zł | 0.392 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 77 107 zł | 112 | -9.3% | 30 181 zł | 60% | -101 299 zł | 0.400 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 68 290 zł | 109 | -7.0% | 58 002 zł | 58% | -100 597 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 68 121 zł | 116 | -8.8% | 45 519 zł | 57% | -108 150 zł | 0.427 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 55 129 zł | 124 | -5.6% | 80 992 zł | 55% | -110 220 zł | 0.452 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 60 313 zł | 112 | -7.4% | 75 468 zł | 56% | -104 577 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 50 541 zł | 121 | -3.6% | 97 834 zł | 54% | -108 516 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 55 474 zł | 109 | -5.6% | 92 566 zł | 56% | -103 131 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 82 040 zł | 100 | -11.1% | 24 913 zł | 62% | -95 912 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 73 335 zł | 104 | -10.6% | 39 962 zł | 59% | -102 471 zł | 0.491 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 45 339 zł | 133 | -1.7% | 103 378 zł | 54% | -114 179 zł | 0.518 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 65 230 zł | 100 | -9.3% | 70 219 zł | 58% | -99 210 zł | 0.519 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 51 664 zł | 116 | -7.0% | 89 995 zł | 54% | -111 316 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 56 860 zł | 104 | -8.8% | 84 457 zł | 56% | -105 657 zł | 0.549 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 47 898 zł | 112 | -6.0% | 109 031 zł | 54% | -107 000 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 42 727 zł | 124 | -4.1% | 114 542 zł | 53% | -112 628 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 52 802 zł | 100 | -7.9% | 103 796 zł | 55% | -101 648 zł | 0.580 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 39 498 zł | 116 | -5.6% | 122 955 zł | 52% | -113 657 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 44 682 zł | 104 | -7.4% | 117 431 zł | 54% | -108 013 zł | 0.624 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 415 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej -1.54 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.