Powiat m. Gliwice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje powiat
Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.
Szkolnictwo ponadpodstawowe
Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Likwidacja | -420 | -0.50 | -1.40 | 0 | -30 |
| Ograniczenie | -210 | -0.25 | -0.70 | 0 | -15 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +240 | +0.22 | +0.50 | +0.15 | +14 |
| Szeroki program | +480 | +0.42 | +1.00 | +0.30 | +27 |
Szpital powiatowy i opieka zdrowotna
Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Ograniczenie | -300 | -0.30 | -0.80 | 0 | -22 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Doinwestowanie | +340 | +0.20 | +0.60 | 0 | +18 |
Pozyskiwanie środków zewnętrznych
Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Rezygnacja | -90 | -0.05 | 0 | -0.90 | -4 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Aktywne | +130 | +0.08 | +0.15 | +1.60 | +5 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Oświata | Zdrowie | Środki | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Bez zmian | Aktywne | 75 218 zł | 132 | -4.6% | 32 240 zł | 59% | -107 292 zł | 0.283 |
| ● | Rozwój | Doinwestowanie | Aktywne | 71 536 zł | 137 | -4.6% | 34 648 zł | 58% | -109 692 zł | 0.308 |
| ● | Rozwój | Bez zmian | Aktywne | 78 733 zł | 119 | -6.5% | 26 846 zł | 60% | -101 898 zł | 0.319 |
| ● | Szeroki program | Doinwestowanie | Aktywne | 67 933 zł | 150 | -2.7% | 40 134 zł | 57% | -115 186 zł | 0.323 |
| Bez zmian | Doinwestowanie | Aktywne | 74 992 zł | 123 | -6.7% | 29 391 zł | 59% | -104 388 zł | 0.338 | |
| ● | Szeroki program | Ograniczenie | Aktywne | 83 078 zł | 110 | -7.4% | 23 626 zł | 61% | -98 677 zł | 0.343 |
| Bez zmian | Bez zmian | Aktywne | 82 107 zł | 105 | -8.5% | 21 678 zł | 61% | -96 687 zł | 0.392 | |
| Ograniczenie | Doinwestowanie | Aktywne | 81 341 zł | 108 | -9.0% | 22 363 zł | 61% | -97 374 zł | 0.397 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 58 043 zł | 127 | -5.4% | 70 824 zł | 55% | -109 856 zł | 0.450 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 61 707 zł | 114 | -7.2% | 69 599 zł | 57% | -104 441 zł | 0.469 | |
| Rozwój | Doinwestowanie | Bez zmian | 54 533 zł | 132 | -5.4% | 77 207 zł | 55% | -112 209 zł | 0.475 | |
| Szeroki program | Ograniczenie | Bez zmian | 65 872 zł | 105 | -8.2% | 62 442 zł | 58% | -101 276 zł | 0.478 | |
| Szeroki program | Doinwestowanie | Bez zmian | 50 782 zł | 145 | -3.4% | 78 528 zł | 54% | -117 722 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Doinwestowanie | Bez zmian | 58 137 zł | 118 | -7.4% | 76 029 zł | 56% | -106 884 zł | 0.492 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 65 230 zł | 100 | -9.3% | 68 512 zł | 58% | -99 210 zł | 0.519 | |
| Ograniczenie | Doinwestowanie | Bez zmian | 64 460 zł | 103 | -9.7% | 69 222 zł | 58% | -99 900 zł | 0.526 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Rezygnacja | 48 625 zł | 123 | -5.8% | 96 605 zł | 54% | -111 748 zł | 0.544 | |
| Rozwój | Bez zmian | Rezygnacja | 52 382 zł | 110 | -7.7% | 95 152 zł | 55% | -106 307 zł | 0.559 | |
| Szeroki program | Ograniczenie | Rezygnacja | 56 462 zł | 101 | -8.6% | 88 216 zł | 56% | -103 160 zł | 0.564 | |
| Rozwój | Doinwestowanie | Rezygnacja | 45 202 zł | 128 | -5.8% | 102 766 zł | 54% | -114 082 zł | 0.569 | |
| Szeroki program | Doinwestowanie | Rezygnacja | 41 358 zł | 141 | -3.9% | 104 316 zł | 52% | -119 622 zł | 0.582 | |
| Bez zmian | Doinwestowanie | Rezygnacja | 48 897 zł | 114 | -7.9% | 101 362 zł | 54% | -108 731 zł | 0.583 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 349 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej -1.54 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.