Częstochowa
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 66 727 zł | 133 | -7.9% | 21 316 zł | 81% | -42 191 zł | 0.255 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 71 641 zł | 121 | -9.7% | 15 961 zł | 83% | -36 846 zł | 0.283 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 63 690 zł | 124 | -10.2% | 27 722 zł | 80% | -42 522 zł | 0.347 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 76 294 zł | 109 | -11.6% | 10 876 zł | 86% | -31 770 zł | 0.366 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 56 066 zł | 121 | -7.9% | 42 209 zł | 79% | -44 705 zł | 0.377 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 51 168 zł | 133 | -6.0% | 47 412 zł | 75% | -50 032 zł | 0.396 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 68 577 zł | 112 | -12.0% | 22 447 zł | 83% | -37 207 zł | 0.401 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 60 704 zł | 109 | -9.7% | 37 273 zł | 81% | -39 648 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 60 336 zł | 116 | -11.6% | 33 389 zł | 79% | -44 519 zł | 0.429 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 48 608 zł | 124 | -8.4% | 53 400 zł | 75% | -50 100 zł | 0.454 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 53 480 zł | 112 | -10.2% | 48 227 zł | 77% | -44 803 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 44 563 zł | 121 | -6.5% | 61 961 zł | 75% | -50 502 zł | 0.483 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 49 190 zł | 109 | -8.4% | 57 038 zł | 76% | -45 458 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 73 204 zł | 100 | -13.8% | 17 441 zł | 85% | -32 160 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 65 235 zł | 104 | -13.3% | 28 100 zł | 82% | -39 189 zł | 0.492 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 58 092 zł | 100 | -12.0% | 43 320 zł | 81% | -39 775 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 39 676 zł | 133 | -4.6% | 67 152 zł | 71% | -55 815 zł | 0.521 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 45 544 zł | 116 | -9.7% | 58 624 zł | 75% | -51 928 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 50 428 zł | 104 | -11.6% | 53 438 zł | 76% | -46 618 zł | 0.549 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 42 330 zł | 112 | -8.8% | 67 393 zł | 74% | -50 405 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 37 469 zł | 124 | -7.0% | 72 554 zł | 70% | -55 688 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 46 931 zł | 100 | -10.7% | 62 498 zł | 76% | -45 390 zł | 0.578 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 34 621 zł | 116 | -8.4% | 77 424 zł | 68% | -57 393 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 39 493 zł | 104 | -10.2% | 72 251 zł | 72% | -52 096 zł | 0.622 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 388 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.43 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 57% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.